Niewtajemniczonym zawsze jestem zobowiązany wyjaśnić, że Max Webster to nazwa zespołu, a nie personalia artysty. Jeśli jednak mówić o jedynym, w miarę rozpoznawalnym osobnikiem, zdecydowanie wskazałbym wokalistę i gitarzystę, Kima Mitchella. Mając za sobą tę małą formalność dodam, że Max Webster był jednym z niewielu zespołów, który dorównywał popularnością grupie Rush. Przynajmniej w Kanadzie. Bliskość Rush (ta sama okolica, wspólne trasy koncertowe, a nawet wspólne nagranie) to jeden z wielu elementów, które pomogły mu zyskać popularność. Poza granicami kraju ich nazwa nie jest zbyt znana wśród masowego odbiorcy muzyki progresywnej. Większość lojalnych fanów grupy (szczególnie w Ontario) twierdzi, że to największa  porażka w historii kanadyjskiego przemysłu muzycznego. Po przesłuchaniu debiutanckiego albumu powód legendarnego statusu może niektórych mocno zdziwić. Max Webster fenomenalnie grał na żywo i wielu ludzi w tamtym czasie było rozczarowanych krążkiem, który nie do końca oddał spontaniczność i specyficzny humor zespołu. Mimo to dziś jest kanadyjskim klasykiem granym w domowym zaciszu i ogrodach podczas letnich przyjęć.

W momencie założenia (Sarnia, rok 1973) skład zespołu oprócz wspomnianego, nieobliczalnego i zakręconego gitarzysty Kima Mitchella tworzyli: szalony naukowiec przyklejony do klawiszy Terry Watkinson, energiczny basista Mike Tilka i potężny perkusista Paul Kersey. Bardzo ważną dla nich postacią był Pye Dubois, autor tekstów współpracujący z Rush. Była to najdłużej istniejąca wersja zespołu w tym składzie dająca ponad dwieście koncertów rocznie!

Debiutancki album nagrany w 1975 roku był zwieńczeniem kilku lat solidnych występów kreując się w tym okresie na swego rodzaju parodię zespołu rockowego, a mówiąc bardziej kolokwialnie, zespołu anty rockowego. Złośliwi twierdzili, że w tym czasie lepiej radzili sobie w barach niż na scenie, ale kto by tam słuchał takich trolli…

Zastanawiam się ilu artystów zaczyna swoją dyskografię od gitarowego sprzężenia zwrotnego, prowadzącego do sugestywnego muzycznego i tekstowego opisu po wypiciu wielu drinków, a mimo to brzmiącego jak nikt inny? No ilu..? Otwierający tę płytę „Hangover” (tłum. kac) napisał Mitchell, a teksty Dubois dają do zrozumienia, że ​​nie będą tym, który brzmi tak samo przez kilka minut. I to im się naprawdę udało. Muzyka pozostaje interesująca tak przy dziesiątym jak i dwudziestym przesłuchaniu. Numer stał się ich „Stairway To Heaven,” którego publiczność domagała się podczas każdego koncertu… „Here Among The Cats” miał trzy różne aranżacje – ta jest najbardziej zgrana i podkreśla talent całej czwórki. Unikalne brzmienie zespołu jest już widoczne, a jego sekretnym składnikiem są klawisze Terry’ego Watkinsona. Najbardziej komercyjny „Blowing The Blues Away” z pięknymi chórkami wyszedł na singlu, za to „Summer Turning Blue” to pierwszy przejaw prawdziwego kunsztu lirycznego Pye’a Dubois. Jego geniusz był niemal zawsze subtelny; w tym przypadku jest to opowieść o nieodwzajemnionej miłości, która przekroczyła termin ważności. „Toronto Tontos” prezentuje ich dwuznaczny humor. Na płycie trwa niecałe cztery minuty, ale szybko stał się centralnym punktem ich występów z wydłużoną środkową częścią, podkreśloną akrobatyką Mitchella i wygłupami z basistą.

Strona druga zaczyna się od zabójczego riffu, równie świetnego, jak wszystko, co wymyślili Page i Iommi. „Coming Off The Moon”, bo o nim mowa, jest opowieścią o wyjściu z narkotykowego tripu i był jednym z ulubionych utworów granych na żywo, aż do rozpadu zespołu. Wpływ Franka Zappy słychać we wstępie do „Summer’s Up”, a Terry Watkinson jest jego gwiazdą. Nawet ze zmianami tonacji co osiem taktów utwór ani na chwilę nie traci swojej zwiewnej atmosfery. I naprawdę nie ma tu niczego, co brzmiałoby tak samo. Album zamyka „Lily”, pełen zwrotów akcji kanadyjski progresywny klasyk trwający osiem minut. Końcowe solo Mitchella pokazuje, jak nieszablonowym muzykiem był i nadal jest. Daleko mu do pentatonicznej pułapki i o lata świetlne wyprzedzał większość swoich rówieśników. Mając nieco ponad 20 lat, był bliższy Steve’owi Howe i muzykom jazz fusion, co stało się jeszcze bardziej widoczne na kolejnych albumach. „Nie, może nigdy nie będę bogaty” nuci Mitchell w „Lily”. W sprawiedliwym świecie byłby ponieważ trzy kolejne płyty zespołu były równie dobre, jak te najlepsze wydane w tych latach na Wyspach Brytyjskich.

Basista Mike Tilka, powiedział, że ich pierwszy album brzmi jak pierwszy, a drugi, „High Class In Borrowed Shoes” jak czwarty. Wynika to głównie z faktu, że perkusista Gary McCracken zastąpił Paula Kerseya, wynosząc ich brzmienie na zupełnie nowy poziom. McCracken nagrywał ten album w studiu dosłownie kilka dni po swoim pierwszym koncercie w zespole. O ile debiut położył podwaliny pod ich twórczość, tutaj pokazują jak pomysłowi i autentycznie oryginalni byli. Album ma prawie 50 lat, a wciąż brzmi świeżo i ekscytująco jakby został nagrany wczoraj. Nawiasem mówiąc ile trzeba mieć humoru i dystansu do samych siebie, by zdecydować się na tak oryginalną okładkę.

Absurdalne teksty w utworze tytułowym idealnie uzupełniają pełną energii niekonwencjonalną aranżację muzyczną. To prawdziwy kanadyjski klasyk, który Kim Mitchell wykonuje do dziś, podobnie jak przepiękną balladę „Diamonds Diamonds”, jedną z pierwszych jaką w ogóle napisał. W „Gravity” Mitchell naśladuje Alexa Harveya, a w refrenach pręży muskuły zachęcając nas do odrobiny dzikości i nieuginania się pod ciężarem przeciętności. „Words To Words” to całkowicie pozbawiona klisz piosenka miłosna, której kulminacją są organy i wznoszący się wokal. Podoba mi się jak Watkinson dodaje kilka wspaniałych kontrapunktowych partii. Z kolei „America’s Veins” to jeden z wielu utworów w kanonie zespołu opowiadających o ich doświadczeniach (jak to ujął Robin Williams) „na strychu laboratorium metamfetaminy”. Podobnie jest z „Oh War!”, które opowiada o kompleksie militarno-przemysłowym, w sposób tak dosadny w jaki nikt inny nie poruszał tego tematu w 1977 roku. Początek to odgłosy samolotów bojowych, perkusja i gitara imitują strzały z broni palnej, zaś klawisze syrenę alarmową. Absolutne mistrzostwo i jeden z najlepszych utworów protestacyjnych tamtych czasów. „On the Road” dorównuje najlepszym utworom muzyków-wojowników, jaką kiedykolwiek napisano, po którym następuje „Rain Child” z wokalem Watkinsona. „In Context Of The Moon” przekazuje w pięć minut więcej niż większość zespołów progresywnych w dwadzieścia pięć. Utwór opowiada o fellatio i zawiera zarówno liryczne, jak i muzyczne ilustracje seksu, prowadzące do wielu kulminacji. Nie próbujcie zamieszczać go na Facebooku – na bank dostaniecie bana!

Pod koniec 1977 roku kolejna zmiana personalna zapoczątkowała sesje nagraniowe trzeciego albumu, „Mutiny Up My Sleeve”. Dave Myles zastąpił Mike’a Tilkę, który ostatecznie dostał pracę w firmie menedżerskiej. Mało znanym faktem jest, że Billy Sheehan, amerykański wirtuoz gitary basowej był pierwszym wyborem Mitchella na następcę Tilki. Terry Brown (tak, ten od płyt Rush), który wyprodukował dwa poprzednie albumy odszedł w trakcie sesji, a jego miejsce zajął… Tilka.

Myles i McCracken znali się od lat więc od razu zgrali się z zespołem. Jednak droga do mety była wyboista, ponieważ początkowa lista utworów jeszcze z Brownem na pokładzie, do wersji finalnej poddanej drobiazgowej analizie przez Tilkę znacznie się różniła. Na szczęście jakoś sobie z tym poradzono. Otwierający „Lip Service” to kanadyjski odpowiednik „eat the rich” (dosłownie: zjedz bogatych), będący antykapitalistycznym sloganem oznaczający bunt przeciwko wyzyskowi klasowemu. Pierwotnie był to prześmiewczy utwór w stylu disco, pełen dziwacznych riffów i kąśliwego sarkazmu. Wersja płytowa jest bardziej zwięzła i efektowna. Melodyjna, jazzowa kompozycja „Astonish Me” Watkinsona kończy się gitarowym solo z powolnym wyciszeniem, zaś „Let Your Man Fly” brzmi jak odgrzewany kotlet z debiutanckiego albumu z tym, że nowatorskie solo na klawiszach w outro sprawia, że ​​jest on daleki od wtórności. Z kolei „Water Me Down” to piękna ballada i jedna z niewielu kompozycji Mitchella z tego okresu, zaś „Distressed” opisujący napięty związek damsko-męski zawiera partie gitarowe w stylu Roberta Frippa.

Choć pierwsza strona jest nierówna, druga może być najlepszą w ich dorobku. Zaczyna się od „The Party”, opowieści o dwóch groupies z nietuzinkową aranżacją muzyczną, która wymyka się wszelkim konwencjonalnym opisom. Nie ma niczego, co brzmiałoby podobnie w ich dorobku, a finałowy riff budzi podziw…„Waterline” to utwór najbardziej zbliżony do 12-taktowego bluesa jaki kiedykolwiek stworzyli. Wykonali go w sposób, w jaki tylko oni potrafili to zagrać zaskakując przy tym smakowitą solówką basową… Odchodząc od wszystkiego, co robili wcześniej, „Hawaii” zdecydowanie ma coś więcej niż tylko nutę Zappy z ich niepowtarzalnym charakterem. To, czy trafi w gust słuchacza to jedno, ale absolutnie nic innego na świecie nie brzmi tak dobrze. Ludzie nie byli obojętni wobec tego zespołu – albo go rozumieli i kochali, albo nie mieli pojęcia jak go ugryźć i go nienawidzili. Innych opcji nie było.

Zaczynając od greckiego tańca, którego Kim nauczył się, gdy przez sześć miesięcy mieszkał na Rodos tuż przed założeniem zespołu w 1972 roku, „Beyond The Moon” to majstersztyk futurystycznych tekstów i płynnego przeplatania się różnych złożonych sekcji. Kulminacją jest gitarowe solo – monolog Hamleta w wykonaniu Mitchella granym na tle opadającej progresji przy akompaniamencie organów i pedałów basowych Watkinsona. Oszczędne partie perkusyjne McCrackena dodają tu kolorytu czyniąc go najbardziej poruszającym momentem na płycie. Nawiasem mówiąc solówką tą Kim Mitchell (obecnie po siedemdziesiątce) do dziś kończy swoje koncerty…

Te cztery schizofreniczne utwory tylko na tej jednej stronie mają większą różnorodność, niż wielu artystów w całym swoim dorobku. Fakt, że nie zdobyły one należnej im sławy, to zbrodnia przeciwko ludzkości.

Max Webster osiągnął szczyt swoich możliwości w 1979 roku. Trudno wybrać między „High Class In Borrowed Shoes” a „A Million Vacations” i wskazać, który z nich jest mocniejszym albumem. Zwykło się mówić o pierwszym jako o tym, który najlepiej prezentuje się w windzie ze względu na jego przystępność, ale to w drugim wszystko się pięknie krystalizuje. Choć wkład muzyczny wszystkich muzyków na obu jest porównywalny wydaje się, że Terry Watkinson najbardziej rozwinął swój talent, co jest kluczowym wyróżnikiem dając „A Million Vacations” niewielką przewagę.

„Paradise Skies”, najweselszy kawałek w katalogu Maxa, był ich największym hitem sprzedającym się całkiem dobrze zarówno w Kanadzie, jak i w Wielkiej Brytanii… Mocny „Charmonium” to nie tylko życiowe dzieło Terry’ego Watkinsona, ale też najmocniejszy utwór w historii grupy, za który większość muzyków poważnie traktujących swój fach oddałaby wszystko… O „Night Flights” można napisać, że to trzy minuty popowej perfekcji. I tyle. A może aż tyle. W przeciwieństwie do lirycznych tematów z „Mutiny Up My Sleeve”, które były w dużej mierze mroczne, ale realistyczne, motywem przewodnim tego albumu był eskapizm czego przykładem instrumentalny „Moon Voices”, który z łatwością mógłby znaleźć się na albumie Weather Report.

Utwór tytułowy to pierwsza kompozycja perkusisty Gary’ego McCrackena stworzona dla zespołu. Ten robotniczy song, który potwierdza, że ​​„ulicą Main Street można jeździć tylko ograniczoną liczbę razy”, pozostaje kanadyjskim klasykiem. Muzyczna odyseja zupełnie inna niż wszystkie, „Look Out”, to jeden z najodważniejszych utworów w ich dyskografii, z partią samby, która wcale nie wydaje się wciśnięta na siłę. Tuż za nim komercyjny klejnot, „Let Go The Line”. Pierwotne, niedopracowane demo z sekcją jazzową w stylu fusion zostało przerobione przez autora (Watkinson) i producenta (John de Nottbeck) w utwór o poddaniu się „nieuniknionemu” i „ponadczasowemu”. Pojawia się też Orkiestra Symfoniczna z Toronto, przez co cała aranżacja nabiera innego wymiaru będąca przykładem, jak coś miernego może przeistoczyć się w coś fascynującego. Częściowo inspirowany ruchem new wave „Rascal Houdi” (wokal Mitchella i klawisze Watkinsona przywodzą na myśl Elvisa Costello) to opowieść o nastolatku na haju. Muzycznie jest zbyt interesujący, by uznać go za idiotyczny – bardziej za przykład nieklasyfikowalności Maxa Webstera. Żaden inny zespół nie miałby śmiałości nawet pomyśleć o napisaniu takiego utworu. Keith Richards go polubił, co jest czymś, co niewiele kanadyjskich zespołów może powiedzieć o swoich kompozycjach, a co dopiero o tak zwariowanych jak ta. „Research (At Beach Resorts)”, czyli letnia igraszka w wiejskim Ontario, w której zespół gra na pełnych obrotach nawiązuje do  lat spędzonych w barze. Swawolny tekst w oryginale został na potrzeby płyty lekko zmodyfikowany. Wspaniała wersja koncertowa z oryginalnym tekstem ukazała się prawie cztery dekady później w zestawie „The Party”.

 Na tym albumie nie ma ani jednej złej nuty, nietrafionego pomysłu. Świadomie starano się nadać mu nieco bardziej komercyjny charakter, zatrudniając nowego producenta. Ktoś miał nosa, bo wszystko zadziałało idealnie.

Kolejny krążek, „Universal Juveniles”, to album zespołu, który się rozpadał. Pomimo tego zainspirował on niezliczonych gitarzystów, w tym Paula Gilberta z Mr. Big. Zawiera też utwór nagrany wspólnie z Rush. To jedyny takich przypadek w historii Rush gdzie cała trójka zaangażowała się w projekt innego zespołu.

Terry Watkinson opuścił już wtedy zespół. Powstałą po nim lukę uzupełnili dwaj muzycy sesyjni. Zarówno Doug Riley, jak i David Stone grają świetne role, ale to Watkinson był spoiwem, które spajało zespół. Odczuwa się to w wielu, nawet w tych najlepszych utworach na tym albumie.

„In the World of Giants” najlepiej opisać jako shredder boogie rock. Gra Mitchella wciąż jest porywająca, a jego frazowanie nie przypomina niczego innego w świecie rocka – karygodnie niedoceniany muzyk i kompozytor… „Check” to trzy minuty energetycznego piękna, wypełnionego partiami gitary, których nikt z normalnie funkcjonującym mózgiem by nie stworzył. Jeśli uznać go za doskonały, to „April In Toledo” jest arcydziełem. Liryczny klejnot stworzony przez Duboisa w połączeniu z zachwycającą muzyką brzmi zupełnie inaczej niż cokolwiek innego przedtem i potem. „Juveniles Don’t Stop” jest jednym z niewielu kawałków, w którym melodie nie są najważniejsze i wcale mi to nie przeszkadza, bo zaraz potem mamy monumentalny „Battle Scar”. To pierwszy raz, kiedy dwa zespoły zostały nagrane jednocześnie w tym samym pomieszczeniu, a producent Jack Richardson (ten od The Guess Who) stał między nimi i dyrygował. To była jedna z ich wczesnych kompozycji, która z czasem się rozrosła, a zaproszenie Rush tworzy wrażenie bombastycznego brzmienia. Co ciekawe, dziewięćdziesiąt procent fanów Rush nigdy go nie słyszało! Nawiasem mówiąc, nagranie Maxa Webstera, które fani Rush słyszeli najczęściej to odgłosy tłumu w „The Spirit Of Radio” pochodzące z koncertu… Maxa z 1979 roku nagrany na potrzeby albumu „Live Magnetic Air”. 

Napisany przez basistę Davida Mylesa i Pye’a Dubois „Chalkers” opowiada o wyścigach konnych i pełni funkcję autobiografii, a jego ukoronowaniem jest świetne solo na klawiszach. Tuż po nim „Drive And Desire”, który w formie piosenki tak jak tylko Dubois potrafił to wyczarować, staje się poradnikiem. Piękna kompozycja w każdym calu i jedna z najważniejszych w ich dyskografii… Niewiele zespołów (no, może poza punkowymi) potrafiło stworzyć zwrotkę z jednym akordem tak dobrze jak oni, a tak jest w „Blue River Liquor Shine”. Na papierze brzmi to jak katastrofa na miarę Titanica, ale końcowy efekt jest spektakularny. Ciekawostką w „What Do You Do With The Urge” jest to, że nastąpiła w nim pewna zamiana ról i miejsc. Kim McCracken zagrał tu na gitarze, a jego miejsce za bębnami zajął Mitchell. Gitarowy break Kima w środku nagrania daleki jest od banału, co mnie mile zaskoczyło… „Cry Out For Your Life” ze znakomitą gitarową solówką kończy album. Wyjątkowo genialne zakończenie nie tylko płyty, ale całego ich dorobku.

Głównie z powodu braku wsparcia ze strony branży, Kim Mitchell rozwiązał zespół w 1981 roku. To, że nie przetrwali dłużej miało też swój pozytywny wydźwięk – ich płyty nigdy nie były przeciętne. Pozostawili po sobie niezrównane dziedzictwo muzyczne i bez wątpienia byli jednym z najlepszych zespołów, jakie kiedykolwiek powstały w Kanadzie i jednym z najlepszych w historii rocka. Koniec. Kropka. 

Pochodzili z Walpole w stanie Massachusetts i zaczęli grać w 1969 roku, gromadząc sporą rzeszę fanów. Zostali zaliczeni do „Boston Sound”, obok takich zespołów jak Ultimate Spinach, Beacon Street Union, Orpheus, Tangerine Zoo… O kim mowa? To Fort Mudge Memorial Dump, moje niedawne odkrycie. Muszę przyznać, że ich jedyny album to coś, na co warto było mi czekać. Świetne połączenie najcięższej psychodelii jaką mogę sobie wymarzyć z wokalem Caroline Stratton przypominającym Grace Slick i zabójczymi partiami gitarowymi Deana Keady’ego momentami grającego jak Hendrix.

W tamtych radosnych czasach nie było ograniczeń i gatunkowych oczekiwań, stąd w ich muzyce słychać radosne mieszanie się bluesa, folku, country i hard rocka, z żeńsko-męskimi wokalami. Oprócz wspomnianej Caroline i Deana ekipę uzupełniali David Amaral (gb), Jim Deptula (dr) i Rick Clerici (g, voc). Liderem zespołu był Dean, który będąc jeszcze w szkole podstawowej założył zespół muzyczny. Miał wtedy 14 lat. Składający się z dzieciaków z sąsiedztwa zespół grał instrumentalną muzykę gitarową w stylu The Shadows, The Ventures i grup surfingowych. Wszystko się zmieniło, gdy pojawili się Beatlesi i musieli nauczyć się śpiewać, z opłakanym zresztą skutkiem. Kilka lat później Dean trafił do kapeli, w której grał jego starszy brat. Tam poznał Caroline, folkową wokalistkę, która od czasu do czasu dołączała się do nich gdy grali długie jamy. Przez ponad rok nowa formacja grała i szlifowała własny materiał pod nazwą Fort Muge. Nazwa pochodzi z komiksu Walta Kelly’ego „Pogo”, którego akcja rozgrywa się w Georgii, w części bagien Okefenokee. Bohaterowie mieszkają na odludziu w dziuplach drzew, pośród bujnych krajobrazów północnoamerykańskich mokradeł i lagun. To tu pojawia się też miejsce zwane „Fort Mudge Memorial Dump”.

W każdy letni weekend 1968 roku grali darmowe koncerty dla studentów z Cambridge i przyciągali coraz większą publiczność. Menadżer zespołu pojechał z kasetą demo do Nowego Jorku chodząc od wytwórni do wytwórni prezentując ją każdemu kto chciał jej posłuchać. Pewnej niedzieli kilku przedstawicieli z różnych firm pojawiło się na jednym z ich letnich występów, na którym zgromadziło się ponad tysiąc osób. Najbardziej korzystną ofertę przedstawił gość z Mercury, z którym podpisali kontrakt.

Płytę nagrywano w Bostonie, w miejscu które później stało się studiem grupy The Cars. Producentem nagrań był Michael Tschudin natarczywie próbujący zmienić im brzmienie, co prowadziło do sporów i spięć z obu stron. Kompromis jaki osiągnęli okazał się znakomity – jak na tak skromne studio album brzmi naprawdę świetnie. Gotowy produkt ukazał się w marcu 1970 roku. W plebiscycie na „najgorszą okładkę albumów wszech czasów” bez wahania oddałbym na nią swój głos. Na szczęście nie szata zdobi kobietę.

To album spod znaku ciężkiego psychodelicznego rocka. Album ambitny i różnorodny. Nie ma tu dwóch identycznych piosenek. W utworze takim jak „The Seventh Is Death” sporo jest ciężkiej, zabójczej gitary fuzz z progresywnymi zapędami. Jest blues w „Blue’s Tune” i łagodne orkiestracje w „Actions Of A Man” i „What Good Is Spring”. Hipnotyczne melodie w „Tomorrow” napędzają przyjemny psychodeliczny klimat – dużo pracy włożono w jego tło żeby to osiągnąć. Z kolei w moim ulubionym „The Singer” na pierwszy plan wysuwa się acid rockowy doom z jeszcze bardziej zabójczą partią gitar i fajnym, emocjonalnym męskim wokalem. Świetne zakończenie albumu. Ta płyta to dowód na to, że Bóg wiedział co robi dając nam marihuanę i słuchawki.

Niektórzy sugerują, że Fort Mudge byli odpowiedzią Wschodniego Wybrzeża na Grace Slick i Jormę Kaukonena z Jefferson Airplane. I jest w tym pewnie część prawdy, chociaż wątpię, by tezę tę poparli sami muzycy. Mam przeczucie, że gdyby nagrali więcej płyt i byli odpowiednio promowani mogliby dorównać sławie Airplane. Przez jakiś czas jeździli jeszcze w trasy koncertowe, ale nic więcej nie nagrali. Rozwiązali się w 1973 roku i jak zażartował Dean Keady „(…) dobrze, że tak się stało, bo za używanie nazwy zespołu bez zgody twórcy komiksu mielibyśmy cholerne kłopoty.” 

Zostając na amerykańskiej ziemi przenieśmy się do Nowego Jorku, gdzie w 1969 roku, w dzielnicy Queens, powstał kwintet Haystacks Balboa. Jak głosi legenda nazwa była inspirowana postacią znanego w tym czasie  wrestlera, Haystaksa Calhouna, człowieka o wielkim wzroście ważącym ponad 180 kilogramów. W jego składzie znaleźli się klawiszowiec Lloyd Landesman, gitarzysta Mark Mayo, basista Mark Pollot, wokalista Bruce Scott i perkusista Mark Babani, którego piwnica w Forest Hills stała się miejscem prób przez pięć dni w tygodniu. Opiekę nad nimi przejął Shelly Finkel, menadżer grupy Mountain.

Zespół grający hard rocka, pełen ciężkich brzmień organów i gitar z progresywnymi elementami  i surowym bluesowym wokalem od początku zrobił ogromne wrażenie nie tylko na publiczności. Te progresywne momenty to całkiem przyjemne, długie utwory, bazujące na organach Hammonda i gitarze z rozbudowanymi partiami instrumentalnymi. Pełni zachwytu dziennikarze piali z zachwytu pisząc m.in.: „Hard rock na najwyższym poziomie!” i „Prawdziwi faceci z wrednym charakterem i zaje… gitarą.” Faktycznie, byli tak ciężcy jak to tylko możliwe, a biorąc pod uwagę, że większość z nich miała zaledwie dziewiętnaście lat profesjonalny poziom ich występów przekraczał najśmielsze oczekiwania. We wrześniu otwierali koncerty Paula Butterfielda, Savoy Brown, Ten Years After, a potem nagrali demo w Charles Lane Studios w West Village i podpisali kontrakt płytowy z Polydor Records. Wiosną 1970 roku chłopaki nagrali debiutancki album, którego produkcją zajął się legendarny Shadow Morton, znany ze  współpracy z Vanilla Fudge, Iron Buttefly, New York Dolls….  Płyta sygnowana nazwą zespołu ukazał się w styczniu następnego roku.

To co mnie zafascynowało już przy pierwszym słuchaniu to dzikie poczucie humoru i mnóstwo dziwactw. Muzyka, wokal i teksty są po prostu nie do podrobienia. Mroczny, ponury, zabawny, ciężki, progresywny, akustyczny, ciekawy, inny – ten album ma wszystko. Ciekawy wokalista ze swym chropowatym głosem brzmi jak skrzyżowanie Larry Westa z Robem Tynerem z MC5, co najlepiej słychać w „The Children Of Heaven”, w którym Bruce Scott niczym jaskiniowiec wykrzykuje swoje pokręcone „Dzieci niebios wyrzucają swoje lalki!”, po czym następuje przerażający, psychotyczny śmiech. Może nie jest to najlepszy utwór na albumie, ale wyjątkowy i mający własny styl. Teksty, podobnie jak i muzyka, również są pokręcone i dziwaczne. W „Riverland”, który na pierwszy rzut oka wydaje się pięknym folkowym utworem ery Wodnika, ma (skądinąd świetny) tekst będący cyniczną i zjadliwą krytyką kultury hipisowskiej.

Porywający „Spoiler” z Mayo wypruwającym riffy ze swej gitary brzmi jak wściekła mieszanka blues rockowego ataku  Free i opartego na klawiszach Vanilla Fudge. I to jest otwarcie na jakie ja zawsze czekam! Utwór pojawił się potem na singlu w Stanach i Wielkiej Brytanii, co doprowadziło do zabawnego nieporozumienia, gdyż wielu było święcie przekonanych, że zespół pochodził z UK… W podobny stylu i jednym z najlepszych, w którym Mayo błyszczy jak Najjaśniejsza z Gwiazd na Niebie jest „Bruce’s Twist”, któremu towarzyszą skoczne brzmienia klawiszy Landesmana. Tutaj Scott zachwycił mnie swym najbardziej zmysłowym wokalem – szkoda, że więcej już tego nie powtórzył. Najbardziej progresywny utwór na płycie, „Auburn Queen”, to łagodny, a jednak dość mroczny numer z pięknym, lirycznym wstępem granym na fortepianie. Można się zasłuchać i rozmarzyć. Ta folkowa piosenka gwałtownie zmienia tempo i nastrój dzięki duetowi gitara/klawisze w stylu Wishbone Ash/Allman Brothers z zabójczym solo na Hammondzie. Jest pięknie! Kompozycja „Sticky Finger” Larry Westa (tak, tak – brat Leslie Westa z Mountain) ma klimat kojarzący się z Iron Butterfly i Cream z lekką domieszką Led Zeppelin, tylko bardziej energetyczny. Zwracam uwagę na ciekawe gitarowe solo i niecodzienny marszowy charakter. A tuż potem dostajemy dwuczęściową suitę „Ode To The Silken Men”. Pierwsza część, „Tell Me A Story” jest fantastyczną piosenką ze świetną melodią i ładnymi organami rozwijająca się w bardziej energetycznym kierunku z bombastycznymi klawiszami w stylu The Nice. Część druga, „What Would Happen”, to boleśnie szczera ballada z gitarą akustyczną i wokalem. Późny klimat lat 60-tych jaki się tu przewija dodaje całości pewnej subtelności, której nie zakłóciły mocniejsze fragmenty. Album zamyka kolejne folkowe cudeńko, „Riverland”, z delikatną gitarą akustyczną i zwiewnym wokalem w stylu Simone And Garfunkel. Cholera, jakie to piękne! Pal lich ten cyniczny tekst – udam, że go nie rozumiem. Oj musieli ci młodzieńcy dużo słuchać brytyjskiego folk rocka. Może więcej niż nam się wydaje…

Zespół rozpadł się niedługo po wydaniu płyty. Mimo, że miał swoje pięć minut sławy i jak żaden inny w krótkim okresie swej działalności mógł poszczycić się wspólnymi koncertami z Black Sabbath, Queen, The Who, Smal Faces i wieloma innymi brytyjskimi zespołami, dziś jest zapomnianym reliktem tamtej epoki. Zaszufladkowany do przegródki „one and done” powinien dostać drugie życie.

PS. Po raz pierwszy na kompakcie płyta ukazała się w 1998 roku wydana przez Audio Archives w zmienionej (nie wiedzieć czemu) okładce. W 2007 Hiszpanie z Retro Disc International wydali ją w wersji zremasterowanej w oryginalnej szacie. Mam obie, ale tę drugą polecam bardziej.

To, co kiedyś było zapomnianym, starym i nieznanym albumem dziś okazuje się białym krukiem osiągającym na aukcjach wysokie ceny. Ba! Nawet kopie, niezależnie od tego, czy pochodzą z oryginału, czy ze wznowień też nie są tanie. Jednym z takich artefaktów jest płyta „Facing Morning” zespołu Fleur de Lis wydana w 1972 roku przez małą wytwórnię Qualisound z Aalborgu w ilości 500 egzemplarzy. Dziś oryginał jest prawie niemożliwy do dostania, a jeśli już to za potężną kwotę..

Fleur de Lis został założony w małym miasteczku Skive na Półwyspie Jutlandzkim wiosną 1970 roku przez perkusistę Kaia Olesena i gitarzystę/wokalistę Leifa Nielsena. Wcześniej grali w lokalnych zespołach wykonując covery Beatlesów, Stonesów, The Who. Wraz z rozkwitem rocka progresywnego postanowili założyć własną grupę. Do tej dwójki dołączyli bracia Pedersen: gitarzysta Bjarne i basista Peder, oraz grający na organach Svend Thomsen. Nazwali się Fleur de Lys. Gdy okazało się, że na Wyspach istnieje zespół o takiej nazwie (pisałem o nim w lipcu 2024 roku) w słowie lys zamienili literę „y” na „i” i nikt już się nie czepiał. Wierząc w swój talent i słuszność obranej drogi rozpoczęli próby mając gotowe szkice, które potem mogły stać się potencjonalnymi utworami na wymarzoną płytę. Podekscytowani świetnym przyjęciem na lokalnych koncertach skontaktowali się z Palle Juulem, właścicielem Quali Sound, który w Nibe miał małe studio. Leif Nielsen pożyczył samochód od rodziców, załadował sprzęt i instrumenty i wyruszyli do studia, gdzie nagrali demo, a wkrótce album.

Od razu powiem – płyta jest naprawdę świetna. Co prawda daleko jej do elit ówczesnych wydawnictw progresywnego rocka, ale biorąc pod uwagę warunki w jakich została nagrana budzi mój podziw i szacunek. Królują na niej fuzz i gitarowa improwizacja podparta organami. Pełna jest wyluzowanych utworów, z których czuć zapach palonej trawki. Mieszają style, czego przykładem utwór tytułowy będący folkową balladą z hipisowskimi akcentami, w którym pojawia się cudowny wokal niejakiej Pat Funell podobny do Annie Haslam. A propos wokalu, 20-letni wówczas Nielsen jest naprawdę dobry i doskonale pasuje do mrocznego, depresyjnego rocka przewijającego się przez większość nagrań. Palący trawkę muzycy musieli naprawdę mieć dużego doła… Udręczony wokal (angielski i duński), płacząca gitara, samobójcze bębny, żałobny bas, jęczące organy… wszystkie te przymiotniki na ogół nie są pozytywne, ale występując razem pobudzają wyobraźnię i są jak mieszanka Van Der Graaf Generator z wczesnym Pink Floyd.

Oryginalne wydanie składa się z ośmiu nagrań. Pełen onirycznych organów „Bad Looser” był jednym z pierwszych utworów nagranych przez zespół, więc nie mogło go tu zabraknąć. Ten, jak i pozostałe nagrywane były w sali gimnastycznej liceum w Skive, do którego uczęszczał i Nielsen i Olesen. Oczywiście zmodyfikowali ją na tyle, na ile mogli wykorzystując wszelkie możliwe środki takie jak dywan, zasłony, kotary, by uzyskać jak najlepsze brzmienie. Całość nagrywali na „setkę” bez możliwości późniejszych poprawek. Jeśli ktoś coś zepsuł, popełnił błąd zaczynali od nowa… Album otwiera się świetnym „Home Of Mind” z oszałamiającym wokalem i płynną warstwą psychodelicznych partii klawiszowych, które w miarę rozwoju są coraz cięższe osiągając punkt kulminacyjny w postaci prostego, lizergicznego gitarowego solo. Szczerze? Wbiło mnie w ziemię! „Har I Set” podąża tą samą ścieżką, ale z bardziej akustycznym, introspektywnym i melancholijnym brzmieniem. Jest piękny. Najlepiej posłuchać go późną nocą, przy zgaszonym świetle… Agresywne gitarowe riffy nadają „In Love” acid rockowego brzmienia ze zwartą, bezpośrednią i surową sekcją rytmiczną; piękny (kolejny!) instrumentalny utwór… „Why” to doskonała ballada zaczynająca się kościelnymi organami  z wędrującą psychodeliczną gitarą. I znów muszę to powiedzieć – cudo! Pewnym zaskoczeniem jest „Sympathetic Attitude” w klimacie komercyjnego popu lat sześćdziesiątych z tanecznym rytmem, a płytę zamyka wykonany a capella „Sneen” potwierdzający jakość jak i dramatyzm albumu.

Chociaż „Facing Morning” nie odniósł wielkiego sukcesu, szóstka przyjaciół kontynuowała wspólne granie. Ale jak to w życiu, sielanka nie trwa wiecznie. Wiele sporów, od muzycznych po polityczne, doprowadziło do odejścia Kaia Olesena, którego zastąpił Per Schou. To z nim, w małym domku na obrzeżach Skive, w sielskiej oazie spokoju udało im się nagrać kilka utworów na nowy album. Jednak rozpad Fleur de Lis był nieunikniony. Niektórzy kończyli liceum i wybierali się na studia, inni chcieli szukać szczęścia w większym mieście. Niedokończony drugi album nigdy się nie ukazał. Surowe nie do końca oszlifowane nagrania dołączone do kompaktowej reedycji z 2004 roku pokazały, że muzycy wciąż mieli potencjał i pomysł na swoją muzykę.

April Lawton, oszałamiająco piękna kobieta z długimi, ciemnobrązowymi włosami grająca na bogato zdobionym Les Paul Custom była cudownym dzieckiem gitary w epoce rock and rollowego szowinizmu. Legenda głosi, że pobierała lekcje gry u samego Hendrixa. Chwała wytwórni Atlantic Records, że doceniła jej talent otaczając ją takimi gwiazdami jak perkusista Mitch Mitchell, który przeżył przygodę życia w The Jimi Hendrix Experience, gitarzysta Mike Pinera z Blues Image i Iron Butterfly, a także legendarny producent Tom Dowd, który przyczynił się do powstania debiutanckiego albumu zespołu Ramatam wydanego w 1972 roku.

Ten album, zazwyczaj klasyfikowany do gatunku hard rocka (z czym nie do końca się zgadzam) może niejednego przyprawić o zawrót głowy. Prawdopodobnie dlatego, że otwierający go „Ask Brother Ask” z gościnnym udziałem saksofonisty Tommy’ego Sulivana (były członek Brooklin Bridge) to mięsisty kawałek ciężkiego rocka robiący wrażenie pół wieku temu i dziś. Podoba mi się, że trio nie zamyka się w jednym gatunku. W „Whiskey Place” i „Wayso” można usłyszeć potężny funk rock z domieszką instrumentów dętych, w „Heart Song” acid rock z uroczym fletem, a „What Dream I Am” to czysty soft rock z gitarą akustyczną i delikatnie pojawiającym się fletem. „Changing Days” to kolejny łatwo przyswajalny, balladowy kawałek, zaś „Strange Place” śmiało można umieścić w jazz rokowych rejonach Zappy. Finałowy utwór „Can’t Sit Still” brzmi jak zapętlone taśmy Ornette’a Colemana i Alman Brothers i pewnie gdyby nie wykonywali go na koncertach ktoś mógłby pomyśleć, że to właśnie to. Ten eklektyzm nie wszystkim przypadł do gustu. Płyta okazała się komercyjną klapą. Z jednej strony trzeba uszanować czasy po Beatlesach, kiedy zespoły takie jak Ramatam nie chciały ograniczać swojego brzmienia do jednego stylu; z drugiej, trzeba zdać sobie sprawę, że nie każdy może być Led Zeppelinem. Osobiście uważam, że to przyzwoity album, ale żeby zaiskrzyło trzeba posłuchać go kilka razy.

Mitch Mitchel i Mike Pinera zniknęli z horyzontu, a ich miejsce zajął Jimmy Walker na perkusji i Tommy Sulivan, który tym razem dorzucił wokal, pianino, gitarę, bas i wszystko inne, co było potrzebne, by nowa płyta brzmiała tak schizofrenicznie jak absurdalny był jej tytuł.

Nowy producent, Geoffrey Haslam plus ciężka orkiestracja (jedenaście instrumentów smyczkowych i osiem dętych) pod dyrekcją Charlesa Gouse’a wniosła do brzmienia Ramatam pewną elegancję, który na żywo wciąż był totalnym wulkanem energii. Na szczęście nie zaszkodziło to samej muzyce. „In April Came The Dawning Of The Red Sun” to wciąż ciekawy, lekko koncepcyjny album rockowy łączący różne style i gatunki. Znajdziemy tu hipisowski rock („The Land/Rainy Sunday Evening”), rockabilly z lat 50-tych („Betty Lou”), miniaturę na gitarze klasycznej („Excerpt From Guitar Concerto #1”), czy interludia melotronowe („Free Fall”). Oczywiście znalazło się też parę hard rockowych kawałków jak wzmocnione dętymi „Downrange Party”, czy „Push A Little” i popisowy numer tej płyty, mocarny „I Can Only You Love”.

Gdy i ten album nie odniósł oczekiwanego sukcesu, zainteresowanie Atlantic osłabło, a Lawton przejęła rolę liderki nowej formacji, April Lawton Band, którą prowadziła do końca lat 70-tych, po czym całkowicie porzuciła muzykę i zajęła się projektowaniem graficznym. Niezwykle skryta rzadko udzielała wywiadów, częściowo z powodu powtarzających się plotek na temat jej tożsamości seksualnej. Zmarła w listopadzie 2006 roku na zawał serca. Miała 58 lat.

Jeśli chcecie nazwijcie mnie neandertalczykiem uzależnionym od ciężkich brzmień i zniekształconych dźwięków, ale nikt w dzisiejszych czasach nie goni już za albumami Ramatam tak jak ja i kilku innych pozytywnie zakręconych maniaków muzycznych. Maniaków, którzy podziwiali grę April na sześciu strunach mając wtedy po jedenaście, góra piętnaście lat…