Alan Trajan (wł. Alan Robertson), stały bywalec szkockich pubów i edynburskiej sceny końca lat 60-tych był wulkanem nieustannej erupcji. Słuchając go można przysiąc, że był kwintesencją artysty niepokornego. Jego dźwiękowa magma przenikała spelunki i bary nieokreśloną mieszanką jazzu, bluesa, folku, soulu i popu. Innymi słowy, wczesne przebłyski progresywnego rocka, albo pijacki bełkot neurotycznego pianisty beznadziejnie chorego na afektywną dwubiegunowość. Muzyk i „gawędziarz nieszczęść” z undergroundową esencją tamtych czasów pachnący cydrowym piwem zmieszanym z tanim winem z pubowych piwniczek. Problemy z alkoholem nie raz kończyły się pobytem na policji, lub w izbie wytrzeźwień. Nie przeszkodziło to jednak całemu MCA w zauważeniu jego osobliwej aury. Alan, promyk światła jaśniejący na tle panującej szarości posiadał charyzmę. W październiku 1969 roku ukazał się jego jedyny, obecnie legendarny album „Firm Roots”. I powiem wprost – łatwiej wygrać dziś na loterii, niż znaleźć oryginał. Temu, któremu to się uda będzie bogaty. W moim przypadku „legalnie inaczej” wydany kompakt nie powoduje wyrzutów sumienia. Takie płyty rozświetlają każdą półkę, nadając jej odpowiedni, uświęcony rodowód, a w tym przypadku jej posiadanie zostaje rozgrzeszone.

Na tym albumie Trajan-kompozytor, śpiewa i gra na pianinie. Towarzyszą mu David McNiven (organy) i legenda brytyjskiego folku, Davy Graham (gitara akustyczna). Jest też godna pochwały sekcja rytmiczna, o której w moim egzemplarzu na jej temat nie ma wzmianki… Z przymglonym głosem przypominającym Steve’a Winwooda i Garry Brookera artysta prezentuje przygnębiające, ponure piosenki z dobrze wykonanymi aranżacjami rockowymi tak charakterystycznymi dla  końca lat 60-tych. Chociaż większość utworów była oryginalnymi kompozycjami, muzyk przełamał nastrój trzema piosenkami z pierwszych albumów Boba Dylana i coverem Davida Acklesa.

„Speak To Me, Clarissa” to przejmujący, dramatyczny monolog skierowanym do dziewczyny, która przedawkowała. Oto jak bardzo „optymistyczny” jest ten facet. Utwór emanuje mroczną aurą, przywodzącą na myśl Atomic Rooster i The Norman Haines Band. Zarówno Crane jak i Haines przypominają Trajana. Są cholernie szaleni i niezrównoważeni. I wszyscy genialni. Partie basu i perkusji stanowią potężne wsparcie dla mocnej sekcji organów, która zajmuje centralne miejsce obok fortepianu grającego motyw przewodni. Niesamowite otwarcie. Elektryzującą kwasowość przynosi „One Tends To Get Bitter Now And Again” w stylu Arthura Browna. Proroczy, porywczy i definitywny proto-hard rockowy numer… Delikatna gitara na początku „Thoughts” należy do Davy’ego Grahama. Ten utwór z charakterystycznym głosem Trajana, to złowieszczy, cmentarny progresywny folk podszyty psychodelią. Charyzmatyczny i niesamowicie przejmujący… „Highway 51 Blues” to pierwszy z trzech coverów Dylana. Brzmi szorstko i chropawo jak obskurny bar. To dlatego go uwielbiam! Akustyczne, hipisowskie tekstury w „This’ll Drive You Off Your Head” brzmią jak Roy Harper w Small Faces. Niemożliwy sojusz, prawda? A tu proszę – działa! Pod rozpadającym się dachem organów i gitary, kolejny psychodeliczny i neurotyczny dramat rozgrywa się w „Mental Destruction”. Donośny utwór o hipisowskim fatalizmie, przesiąknięty brutalnym samospaleniem to klasyczny, psycho -progresywny underground. Perła!

Kolejną pesymistyczną refleksję oferuje „Time” otwierający drugą stronę oryginalnego longplaya, po którym pojawia się wersja „Down River” Davida Acklesa w stylu Procol Harum nie będąca jednak hymnem domowych prywatek i szkolnych potańcówek. Mimo to ani na sekundę nie traci blasku. Kolejna piosenka Dylana, „Corrina, Corrina” zyskała blues rockową oprawę stając się w świecie bohemy i jej nocnego życia bardzo popularna. Mroczny progres powraca w „This Might Be My Last Number” z tajemniczymi organami i uroczym fortepianem elektryczną  będący niczym dźwiękowy prototyp generatora Van Der Graafa…Trzecia piosenka Dylana, „Girl From The North Country” mimo, że żywiołowa brzmi smutno. No cóż, z Alanem Trajanem nie da się tego uniknąć. I na koniec utwór o dziwnym tytule „Charles Russell, Gtr, Vcl And Harmonica”, czyli kolejne żałobne ćwiczenie w stylu Rare Bird spotyka Procol Harum, w którym tak bardzo gustował artysta.

„Firm Roots” to definitywny symbol undergroundowej bohemy. Jej rozpaczy i samobójczego, autodestrukcyjnego hedonizmu. Od początku do końca jest tak samo dobry jak smutny. Mówiąc krótko carpe diem tamtych dni.

Podczas gdy kanadyjskie trio Rush snuło swoje progresywne fantazje o „By-Tor And The Snow Dog” i „Necromancer”, w tym samym niemal czasie po drugiej stronie Atlantyku angielska trójka muzyków przekopywała się przez pozostałości hard i glam rocka, a także rocka progresywnego szukając odpowiedniego kierunku. Pochodzili z Liverpoolu i nazywali się Strife. To był naprawdę dobry zespół! Porównywano ich do Hawkwind i wczesnego Budgie, więc łatwo zrozumieć dlaczego go polubiłem. Ich debiut z 1975 roku, nomen omen zatytułowany „Rush” odsłuchałem z płyty winylowej, którą pod koniec lat 80-tych przywiózł brat mojego szkolnego kolegi pływający wtedy na statku handlowym. Znacznie później kupiłem ją i ich drugą, „Back To Thunder”, na płycie CD. 

Trio powstało w 1969 roku i na początku grało rock and rolla płacąc składki w pubach Merseyside, ale nie wzbudzili zainteresowania żadnej wytwórni płytowej. W 1972 roku grali w Los Angeles, gdzie dziwnym trafem spotkali muzyka soulowego, Edwina Starra, który widział ich wcześniej  w klubie Mardi Gras w Liverpoolu. Starr zorganizował im sesję w studiach w L.A. i San Francisco, gdzie nagrali taśmę demo. Jeden z utworów, „Better Man Than I”, pojawił się potem na albumie „Rush”. Pełnometrażowy debiut został wydany przez Chrysalis w 1975 roku, a więc w czasie, gdy punk rock czaił się w ciemnej uliczce gotowy do ataku. Od samego początku płyta zapowiada się niesamowicie dzięki mocnemu atakowi hard rocka w „Back Street Of Heaven” i nieoczekiwaną wisienką na torcie w postaci chórku girls bandu w stylu glam rocka. Panie powróciły wykonując parę turbo-motownowych kawałków w dedykowanym Starr’owi „Magic Of The Dawn” i w „Life Is Easy” z udziałem sekcji dętej, zaś w porywającym „Better Man Than I” bluesowa zagrywka Johna Lee Hookera została wciśnięta w błyszczący rockowy kombinezon. Reszta materiału zawiera bardziej przewidywalne brzmienia. Jest tu post psychodeliczna zaduma, apokaliptyczny punkt kulminacyjny w „Indian Dream”, oraz kipiący proto metal Budgie w „Man Of The Wilderness”. Płytę zamyka dwunastominutowy, heavy progresywny killer „Rush” – kosmiczny jam w stylu Hawkwind, o ironio zbliżający się do „2112” tria Rush!

Wiele wskazywało na to, że zespół odniesie sukces, ponieważ dwóch jego członków, Svein Rønning (gitary) i Knut Lie (perkusja) grali wcześniej w popularnym popularnym i znakomitym Høst. Pozostali to Kai Grønlie  (wokal), Harald Otterstad (klawisze) i Per Amundsen (gitara basowa). Jeśli mamy cieszyć się skandynawskim brzmieniem ciężkiego progresywnego rocka lat 70-tych to „Between The Leaves” ma absolutnie wszystko, czego do szczęścia potrzeba. Bardzo mocną stroną jest wykorzystanie wielu instrumentów klawiszowych w tym melotronu, organów Hammonda, czy fortepianu, które podkreślają pejzaże malowane dźwiękiem.  Dziesięciominutowy „Burning Bridges” prezentuje brzmienie z fantastycznym basem przeplatany zawiłymi dialogami syntezatorów i gitar. Utwór tytułowy zaczyna się klawesynem, a zaraz potem cały zespół wykazuje się wspaniałą formą prezentując smakowity kąsek ciężkiego progresywnego rocka. Hendrixowska gitara prowadzi nas do „Free Man” przechodząc w floydowski klimat „Wish You Were Here”, w którym Svein Rønning wykonuje „gilmourowskie” solo wspierane przez znakomitą sekcję rytmiczną. Z kolei „Flaming” ze względu na instrumentalną delikatność i melodyjną naturalność to jeden z najwspanialszych utworów mogący z powodzeniem znaleźć się w repertuarze Kaipy z Roine Stoltem, a proste starannie dopracowane chórki tworzą idealną harmonię. Jedenastominutowy „Somebody Cares” z długim intro przywodzi na myśl gwiazdy niemieckiej sceny rockowej jak Hölderlin, Novalis, czy Jane. Idealnie dopracowana struktura kompozycji pokazuje, że muzycy ewidentnie byli niewolnikami perfekcjonizmu. Daj Boże, by takich niewolników w muzyce było więcej! Na zakończenie „Visions Of Nirvana”, czyli coś, co zachowuje hipisowski romantyzm z poruszającym prog rockiem tamtych lat. Cudo!

Płyty takie jak „Between The Lines” są doskonałym przykładem artystycznego triumfu i sekretem wieczności. Szkoda, że kiedy została wznowiona Kai Grønlie już nie żył… Jedyną rzeczą  do jakiej mogę się przyczepić to kiepska,  zupełnie nietrafiona okładka pasująca bardziej do death metalowej kapeli lat 90-tych. Na szczęście to nie ona decyduje o jej muzycznej wartości.