COMPLEX – mała saga zespołu z Blackpool część druga (1971-76)

„Jeśli ten zespół ci się nie spodobał prawdopodobnie twoje uczucia, emocje młodości i soki życia zostały z ciebie wyciśnięte. O ile w ogóle je miałeś.” („Record Collector” – fragment recenzji).

Gdyby ktoś w 1971 roku powiedział członkom Complex, że ich pierwsza płyta za pięćdziesiąt lat będzie przedmiotem kolekcjonerskich polowań, osiągając w 2025 roku cenę czternastu tysięcy dolarów(!) uznaliby go za szaleńca. Gdyby dodał, że druga będzie równie rzadka, a trzecia nigdy się nie ukaże — zapewne popukaliby się palcem w czoło, lub… wzruszyli ramionami. Mieli inny, skromniejszy plan. Nie marzył im się Londyn, Abbey Road, wielka wytwórnia płytowa. Oni chcieli jedynie przebić się przez mur obojętności. I właśnie dlatego jego historia jest tak bardzo frapująca.

Pierwszy album nagrany w listopadzie 1970 roku pierwotnie miał być wizytówką zespołu dla potencjalnych wytwórni. Katastrofa dystrybucyjna zmiażdżyła ich marzenia jak walec drogowy, który właśnie przejechał dżdżownicę. I tutaj zaczyna się legenda, którą warto na chwilę odłożyć na bok. Bo „Complex” to przede wszystkim bardzo dobra, niezwykle osobliwa płyta. Nie jest perfekcyjna. Nie miała prawa taka być. Miała coś innego. Coś, czego często brakuje bardziej profesjonalnym nagraniom: poczucie odkrywania muzyki w trakcie jej tworzenia. Steve Coe na organach i elektrycznym pianie, Brian Lee na gitarach, Lance Fogg na basie i Tony Shakespeare za perkusją i mikrofonem stworzyli muzykę stojącą na granicy kilku światów takich jak psychodelia, pop, beat, zalążki progresji, hard rock. I mieli trochę tej cudownej brytyjskiej dziwności, której nie da się podrobić.

Zespół  i ichy van „Complex Transport Authority”

Niezrażeni niepowodzeniem wracają do nagrywania. Materiał drugiego albumu, „The Way We Feel”, powstaje w czerwcu i lipcu 1971 roku. Tym razem zamienili domowe studio w jadalni na pomieszczenie nad pubem The Plough w małej wiosce Freckleton, siedemnaście kilometrów od Blackpool. Warunki podobne jak wcześniej; własna produkcja, samofinansowanie, praca na marginesie możliwości amatorskiego sprzętu. Miesiąc później płytę wydaje Deroy i po raz kolejny w nakładzie dziewięćdziesięciu dziewięciu egzemplarzy. Tym razem dystrybucją zajęli sami radośnie nazywając ją „Complex Transport Authority”. W praktyce był to van Reliant, który stanowił całą logistyczną sieć dystrybucyjną. Patrząc na zdjęcie trudno się jemu oprzeć. Czterech muzyków w ledwo nadającym się do jazdy samochodem dostarcza psychodeliczne egzemplarze swojego albumu do klubów i sklepów płytowych na wybrzeżu Lancashire przekonanych o wartości swojej muzyki całkowicie nieporuszonych komercyjną obojętnością jaka ich powitała.

Front okładki.

Jedna rzecz jaka nasuwa się słuchając „The Way We Feel” jest taka, że Complex stał się lepszym zespołem. Nie bardziej komercyjnym. Nie bardziej „modnym”. Po prostu lepiej rozumiejącym własną muzykę. I to słychać od pierwszych sekund „Every Time I Hear That Song”. A zaraz po tym nadchodzi melancholia za sprawą „Am I”; elektryczne piano, głos Shakespeare’a, spokojniejsza przestrzeń. To jeden z najładniejszych momentów albumu, do którego warto wracać. Psychodelię połączoną z bardziej rytmicznym, niemal jazzowym podejściem odnajdziemy w „We Don’t Exist”. Widać, że muzycy zaczynają wychodzić poza własne ograniczenia. Na krótko, bo „Lemon Pee Fair” to znów psychodeliczny pop, ale bardziej dojrzały niż na debiucie. Tytułowe „The Way We Feel” okazuje się być manifestem zespołu. Melodyjny, jasny, trochę pogodny. Ale pod tą pogodą nadal znajduje się ta charakterystyczna melancholia – ich znak rozpoznawczy. Z kolei „Moving Moor” uważam za jeden z ciekawszych  momentów. Organy tworzą majestatyczną przestrzeń przywodząc na myśl Procol Harum, choć Complex pozostają zdecydowanie bardziej psychodeliczni. Jest jeszcze „Jeananette” -elektryczne pianino, pogłosowy wokal, prawie ballada. I piękna demonstracja tego, jak Coe potrafił zmienić charakter całego zespołu jednym instrumentem. I na koniec „If You Are My Love”. Siedem minut muzyki, która pokazuje, czym Complex mogli się stać. Ciężka gitara Briana Lee. Organy. Rytm. Rozwijająca się kompozycja i niemal hard rockowy finał. I kiedy płyta się kończy, pojawia się ta sama myśl: „Oni naprawdę byli gotowi”.

Płyta spotkała się z pozytywnym odbiorem w prasie branżowej, co dowodziło, że ci, którzy ją usłyszeli docenili jakość zespołu. Sukces komercyjny był jednak poza zasięgiem.

Tył oryginalnej okładki.

I tu historia robi nieoczekiwany zwrot. Steve Coe odchodzi, przyjmuje posadę nauczyciela w college’u. Complex traci nie tylko klawiszowca, lecz także jednego z głównych dostarczycieli materiału. Jego miejsce zajmuje Mike Proctor, pianista z klasycznym przygotowaniem wcześniej związany z lokalnym zespołem Innocent Child. Proctor przynosi ze sobą zupełnie inne fascynacje: Yes, Jethro Tull, progresywny rock, cięższe brzmienie… I naraz Complex stoją przed nowymi drzwiami. Tym razem otwierają je z buta.

Jest marzec 1972 roku, Radio Blackburn. Zespół nagrywa pięć utworów na 10-calowym acetacie. Miała to być podstawa trzeciego albumu, który nigdy nie ujrzał światła dziennego. I tu zaczyna się najbardziej fascynujący fragment całej opowieści. Sesje ujawniają pewne aspekty wykraczające poza ich niedokończony status. Wśród nagranego materiału znalazł się cover „Shaft” Isaaca Hayesa, który przekładają na swój język, oraz klasyk Redbone, „The Witch Queen Of New Orleans” nadając mu progresywny charakter. Wybory te świadczą, że muzycy usilnie poszukują nowych terytoriów i gotowi są wyjść poza ramy psychodelicznego progu, który zdefiniował ich dwa pierwsze albumy. Acetat zaczyna się od „No Title (We Don’t Know Yet”). Już sam tytuł jest cudowny. Jakby sami nie wiedzieli dokąd zmierzają. Osiem minut, ciężka gitara, rozbudowana forma, przestrzeń. To już nie jest psychodeliczny pop, to rock progresywny. „To Make You See Me” jest cięższy, riff staje się ważny, kompozycja ma więcej dramaturgii. Oni już nie brzmią jak zespół próbujący dostać się na radiową listę przebojów – brzmią jak grupa, która chce zbudować własny świat na własnych warunkach. I kolejna niespodzianka, „By The Time I Get To Phoenix”. W oryginale to piosenka country, którą najpopularniejszą wersję nagrał Glenn Campbell w 1967 roku. Przepuszczona przez filtr zespołu Complex nabrała totalnie innego charakteru. I nie chodzi tu o melodię, a o jej oniryczną atmosferę, która ją kompletnie zmieniła.

Kiedy słucha się tych pięciu nagrań słyszymy, że to już nie jest ten Copmplex jaki znamy. Te dwadzieścia pięć minut będące zalążkiem trzeciego albumu są czymś więcej niż „niewydaną płytą”. To muzyczny ślad na drodze, którego nie zdążyli przejść. Mimo to Complex przetrwał i próbował dalej, aż nadszedł rok 1976, gdzie wreszcie trafili do Pye Records. I tu pojawia się gorzka ironia. Zespół podjął ostatnią próbę wejścia do mainstreemu. Nagrywa materiał, z którego wykluwa się „Who Got The Love” – jedyny, oficjalnie dystrybuowany singiel wydany w kwietniu. I nagle słuchamy zupełnie innego zespołu. To już nie jest „Witch’s Spell”. Nie jest to „If You Are My Love”, ani też „No Title”. Brakuje organicznych organów, domowej atmosfery, mrocznej psychodelii. Jest za to funk, pop, soul i disco. Co więcej, utwór nie został napisany przez zespół. Autorem był ich menedżer Johnny Burton. Cóż, świat się zmienił, a wraz z nim zmienił się Complex. Psychodelia ustąpiła miejsca hard rockowi, progowi, glamowi, soulowi, funkowi, a chwilę później punkowi. I tutaj pojawia się najbardziej ironiczny moment całej historii. Zespół, który kilka lat wcześniej sam finansował płytę wytłoczoną w nakładzie niecałych stu egzemplarzy, wreszcie trafia do dużej wytwórni i… dostaje piosenkę, która brzmi jak próba dogonienia rynku.

Nieco lepiej wygląda strona „B” singla. „She Turns Me On” jest odrobinę ciekawszy, ma więcej melodii, jest łagodniejszy, bardziej pop rockowy, ale nadal wyraźnie odległy od zespołu sprzed sześciu lat. Słychać, że próbują znaleźć kompromis między własną muzyką a oczekiwaniami wytwórni. Z perspektywy czasu wygląda to tak, jakby zespół przez sześć lat wspinał się po schodach, a kiedy wreszcie znalazł się na ostatnim stopniu, okazało się, że dalej nie ma już nic. A może problem polegał na tym, że oni mieli już swój własny język tyle, że nikt już tym językiem nie chciał mówić..?

W 1978 roku Complex przekształcił się Yo-Yo przejmując wizualny i dźwiękowy język punk rocka. Dokumentem tej epoki jest „Dial 999”, napięty nerwowy utwór i najostrzejsze odejście od wcześniejszego brzmienia. Punkowa energia przefiltrowana przez muzyczną inteligencję, która zawsze ich wyróżniała. Yo-Yo rozpadło się po ostatnim występie w Wigilię 1978 roku – zakończenie w filmowym stylu dla zespołu, którego cała historia zdawała się być teatralna.

Jego rehabilitacja nastąpiła wiele lat później. Najpierw, na początku lat 90-tych, były to szeptanki kolekcjonerów, potem pojawił się na eBayu oryginalny egzemplarz debiutanckiej płyty sprzedany w 2002 roku za sześć tysięcy dolarów, co dało początek systematycznie rosnących z roku na rok cen. Na szczęście pojawiły się dużo tańsze reedycje. Pierwsza, na CD (1998), zawierała dwa pierwsze albumy z dodatkowymi utworami wydane przez Woodhill – niezbędnik dla kolekcjonerów. Osobiście polecam też coś, co sam również mam: „Live For The Minute: The Complex Anthology” – trzypłytowy box z 2020 roku, a w nim zremasterowane oba albumy, oraz sesje z 1972 roku. Tak więc dziś swobodnie możemy zrobić coś czego publiczność w Blackpool  wtedy nie mogła: postawić obok siebie wszystkie te nagrania i prześledzić całą drogę zespołu od początku do końca. I wtedy ten skromny zespół przestaje być postrzegany przez pryzmat „legendarnej płyty w 99 egzemplarzach”, a staje się opowieścią, małą sagą, o niespełnionej karierze. A tych jak wiemy w brytyjskim undergroundzie nie brakuje.

3 komentarze do “COMPLEX – mała saga zespołu z Blackpool część druga (1971-76)”

  1. Nie komentowałem pierwszej części bo czekałem na całość. Nie do końca jest to moja bajka, ale fajnie opowiedziana historia zespołu sprawiła, że posłuchałem sobie tej muzyki. No i teraz biję się w piersi – zespół miał potencjał, a druga płyta jest ciekawa.

  2. Najbardziej uderza mnie ten kontrast: 99 egzemplarzy z Deroy, lokalna dystrybucja vanem, a po latach cena rzędu 14 tys. dolarów. Z doświadczenia przy śledzeniu obiegu informacji widzę, że takie historie często „giną” nie przez brak jakości, tylko przez brak kanału dotarcia i archiwizacji w momencie, gdy dzieje się coś ważnego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *