I cóż że ze Szwecji. TRETTIOÅRIGA KRIGET; ENSEMBLE NIMBUS; IN THE LABYRINTH…

Szwedzki rock progresywny to nie tylko Anegdoten, Anglagard, Kaipa, Landberg, Par Lindh Project, Samla Mammas Manna… Progresywne zespoły wyrastały i wyrastają tam szybciej niż grzyby po deszczu. I to dobre zespoły. I nie szkodzi, że czasem wieje od nich skandynawskim chłodem – mrożąc żyły rozgrzewa do białości serca i umysły. Niektóre warto sobie przypomnieć, inne być może poznać po raz pierwszy.

TRETTIOÅRIGA KRIGET „Trettioåriga Kriget” (1974).

Trettioåriga Kriget (Wojna Trzydziestoletnia) powstał w 1970 roku w Saltsjöbaden, nadmorskim kurorcie na południowy wschód od Sztokholmu. Wszyscy członkowie zespołu mieli wówczas po siedemnaście lat i wciąż uczęszczali do liceum. Pierwotnie było ich  sześciu, w tym dwóch perkusistów! Po kilku zmianach zostało ich czterech: wokalista, gitarzysta, basista i perkusista. Instrumenty klawiszowe reprezentuje jedynie mellotron, ale obecny tylko w niektórych nagraniach obsługiwany przez… perkusistę. Wokalista (śpiewa oczywiście w ojczystym języku) przypomina chwilami Iana Gillana. Na początku 1974 roku podpisali kontrakt płytowy, a w sierpniu wydali album bez tytułu zawierający sześć kompozycji. Sekcja rytmiczna jest powalająca, zwłaszcza basista, który gra na jak na gitarze prowadzącej. Ja jestem pod wrażeniem gitarzysty solowego: ma potężne, zróżnicowane brzmienie i gra bardzo porywające solówki. Sądzę, że był wielkim fanem Roberta Frippa naśladując jego złożone breaki i misterny bluesowy styl gry. Kompozycje są złożone i często zmieniają tempo. „Kaledoiska Orogenesen” opowiada o powstaniu Gór Kaledońskich i rozpoczyna się od wybuchu gitar. Znajduje się tam cytat z „The Battle Of Epping Forest” Genesis, co jest miłym zaskoczeniem, „Roster ran Minus Till Plus” ma jazzowe tło, a moje ulubione „Mina Löjen” z mellotronem ma dwie znakomite solówki: jedną na gitarze solowej, drugą na basie. Talent muzyczny i oryginalność zespołu zostały należycie docenione we wszystkich recenzjach, a album natychmiast stał się klasykiem. Co więcej, dziś jest uważany za pierwszy szwedzki album progresywnego rocka. Niektórzy twierdzą nawet, że to pierwszy szwedzki album heavy rockowy. Polecam też ich drugą płytę, „Krigssang” z 1976 roku z rozbudowaną 17-minutową suitą przypominającą Yes.

ENSEMBLE NIMBUS „Key Figures” (1994)

Można powiedzieć, że Ensemble Nimbus to nowa grupa Hasse Bruniussona, byłego perkusisty legendarnej formacji Samla Mammas Manna, aczkolwiek człowiekiem odpowiedzialnym za wszystkie kompozycje był gitarzysta/basista Håkan Almkvist. Instrumenty klawiszowe powierzono pieczy innemu znanemu muzykowi, Stefanowi Carlssonowi. „Key  Figures” to ich debiutancka płyta, na której połączono elementy szwedzkiej awangardy (Samla, Kultivator) z partiami gitary w stylu Roberta Frippa potrafiącymi rozwalić mózg swoimi zabójczymi liniami, oraz nietypowymi dla rocka brzmieniami klarnetu (Lars Björk) i skrzypiec (Kirk Chilton). Efekt jest piorunujący! Ale, żeby być uczciwym, ostrzegam – to nie jest pozycja dla każdego. Szczególnie dla kogoś, kto gustuje w ładnych melodiach i nieskomplikowanych rytmach. Natomiast tym, którym nie obca jest rockowa awangarda gorąco ją polecam, bo pomimo pewnego dziwactwa i złożoności jest to świetna zabawa!

IN THE LABYRINTH „The Garden Of Mysteries” (1996)

Całkiem oryginalna, nawet jak na Szwecję, czteroosobowa grupa proponująca fascynujące połączenie muzyki progresywnej z elementami etnicznymi, głównie orientalnymi. Kwartet powstał w 1980 roku w Sztokholmie jako Aladdin’s Latner i zmienił ją dopiero trzynaście lat później. Szkoda, bo to była ładna nazwa. „The Garden…” był ich debiutem i został nagrany z iście symfonicznym rozmachem. Instrumentarium, licząc w to także te egzotyczne, strunowe i perkusyjne jest tak bogate, że przyprawia o zawrót głowy. Nie mniej główną rolę spełniają tu klawisze (głównie mellotron) i samplery. Album oferuje całą gamę klimatów i cudownych melodii. Jest medytacyjny i tajemniczy. To muzyczna podróż przez baśniowe krainy niemal z całego świata: Afryki, Arabii, Skandynawii, Egiptu, Bałkanów, Turcji… z naciskiem na piękno, ale także na pustkę. Porównania do Dead Can Dance i płyt Petera Gabriela ze wskazaniem na „Passion” nasuwają się same. Kontynuacją „The Garden…” miał być następny album roboczo zatytułowany „Lord Of The Mushrooms”, ale macierzysta wytwórnia zespołu, APM (Ad Perpetuam Memoriam) zbankrutowała i nic z tego nie wyszło. Wspaniały krążek, który gorąco polecam!

ATLAS „Bla Vardag” (1979)

Założony w Malmö kwintet Atlas powstał w tym samym czasie co Kaipa. Tyle, że Kaipa zyskał światową sławę głównie dzięki niestrudzonemu Royne Stoltowi, zaś Atlas wciąż pozostaje nieznany szerokiemu gronu fanów progresywnego rocka. Pięcioosobowy skład stworzony był przez gitarzystę, sekcję rytmiczną i dwóch klawiszowców grających w różnych stylach. Jeden przypomina Ricka Wakemana, drugi Tony Banksa. Podobieństw do klasycznego okresu Yes i Genesis jest więcej; słychać też echa wczesnego Camel. Muzyka na „Bla Vardag” zawierająca pięć utworów jest wyłącznie instrumentalna i opiera się na kontraście między błyskotliwymi partiami instrumentalnymi, a spokojnymi, romantycznymi fragmentami. Muzycy nie walczą między sobą na wirtuozerskie popisy i solówki by przyciągnąć uwagę słuchacza, więc płytę od początku do końca słucha się bardzo miło. Łagodny, zrelaksowany progresywny styl pierwszych trzech nagrań fajnie współbrzmi z dwoma ostatnimi utworami utrzymanymi w jazzowym klimacie. Zastanawiające, że północna melancholia, tak charakterystyczna dla większości skandynawskich zespołów, jest tu zupełnie nieobecna. Podobnie jak dramatyczny ton, który często kojarzy się z symfonicznymi neo-progresywnymi zespołami przełomu lat 70/80. Album zasługuje na odkrycie. Warto go poszukać.

RITUAL „Ritual” (1995)

W czasach, gdy Musea wydawała płyty z progresywnym rockiem starałem się być na bieżąco z jej ofertą, ale Ritual uszedł wtedy mojej uwadze. W 2004 roku PSV wznowiło zremasterowany debiut, więc skorzystałem z okazji i teraz stoi na półce. Wtedy, w 1995 roku, zespół różnił się od szwedzkiej rockowej sceny przykuwając uwagę różnorodnością oferowanych brzmień i instrumentów (skrzypce, mandolina, buzuki), oraz pięknymi wokalami. Pomimo pewnych nawiązań do Steve’a Howe’a i Yes, oraz rodzimej muzyki ludowej zespół posiadał silną osobowość. Nowatorskie podejście, połamane rytmy, wyjątkowe wyczucie melodii czynią tę płytę wyjątkową. I co ważne, w 2026 roku jest tak samo świeża jak w roku wydania. Moim ulubionym utworem jest  „Solitary Man”, który wysoko zawiesił poprzeczkę. Jest tam piękny instrumentalny break, a także fajne organowe solo. Polecam też późniejsze albumy, szczególnie „The Hemulic Voluntary Band” (2007) inspirowany serią książek o Muminkach i „The Story Of Mr. Bogd, Part 1” (2024).

MASQUE „Flesh That Understand” (1991)

Kolejna pozycja z katalogu Musea. Ten zespół założony w 1989 roku w Göteborgu wydał dwie płyty. „Flesh…” był ich debiutem i zawiera mnóstwo interesujących oryginalnych pomysłów. Uwagę zwraca bardzo bogate i zróżnicowane brzmienie z dużą ilością klawiszy i przesterowanych gitar. Piękno melodii, świetne partie wokalne (w dwóch nagraniach gościnnie zaśpiewała Jenny Berggren, potem w Ace Of Base) i akustyczne brzmienie przywodzą na myśl neo-progresywne zespoły jak Jadis, All About Eve, Enchant i Saga. Mój faworyt to ostatni, najdłuższy, 14-mnutowy „Of Lesser Dogs”, w którym wszyscy muzycy wykonali świetną robotę. Miłośnicy odrodzonego gatunku znajdą wiele powodów, by tę płytę polubić. Mimo melodyjnego nastawienia można polecić go także fanom bardziej skomplikowanych stylów.

RAVANA „Common Daze” (1996)

Ktoś powiedział, że ten zespół to progresywna Nirvana stworzona po samobójczej śmierci Curta Cobaina. Zespół co prawda pochodzi z sąsiedniej Norwegii, ale nie mogłem się oprzeć, by go tu nie „wkleić”. Pewnie dlatego, że stylistycznie pasuje do Anglagard, Landberk i mojego ukochanego Anegdoten – instrumentalne intro w „Good Grief” z partią wiolonczeli przypomina mi jako żywo wstęp do „Vemod”. Wiele w tej muzyce kontrolowanego chaosu, dysonansów i mrocznych klimatów. Harmonie wokalne przywołują ducha Gentle Giant, a użycie mellotronu King Crimson. Potężna mikstura trzyma całość w napięciu przez cały czas. Ostre jak brzytwa tnące gitary bezlitośnie wdzierają się w tematy ustępując miejsca jazzowym solówkom elektrycznego fortepianu i dość gniewnemu wokaliście, który tak jak lider Nirvany z piekielną determinacją wykrzykuje teksty. Mam tę płytę z czasów, gdy taka muzyka mnie rajcowała. I choć dziś z tej muzyki wyrosłem, to od czasu do czasu wracam do tej płyty i to z przyjemnością.

12 komentarzy do “I cóż że ze Szwecji. TRETTIOÅRIGA KRIGET; ENSEMBLE NIMBUS; IN THE LABYRINTH…”

  1. Szwedzki rock progresywny zawsze wydawał mi się inny, specyficzny i słuchając powyższych płyt utwierdzam się w tym przekonaniu. Broń boże nie mówię, że jest zły i nieciekawy. Przeciwnie. Szczególnie spodobała mi się płyta zespołu Ensemble Nimbus. Awangardowa, ale dość przystępna. A że jestem miłośnikiem książek Tove Jansson o Muminkach polecany tu album grupy Ritual z 2007 roku przesłuchałem już dwa razy. Także, ten tego – dzięki.

    1. Podzielam pogląd mojego przedmówcy. Ta „inność” dotyczy nie tylko muzyki szwedzkiej, ale całej muzyki powstałej na półwyspie skandynawskim. Duński rock progresywny z lat 70-tych również jakoś nie przystawał do anglosaskiej „klasyki”.

  2. Całkiem dobra porcja neo-proga lat 90-tych (głównie) bez klonów Marillion, IQ, Pendragon. Prawie każda na swój sposób oryginalna. Najbardziej zaintrygowała mnie płyta zespołu Ravana, którą już sobie zamówiłem. I znowu dobra robota panie Zbyszku.

  3. Najbardziej pasującą okładką do muzyki progresywnego rocka pasuje tu płyta zespołu In The Labyrinth. I z tego zestawu właśnie ona przemawia do mnie najbardziej. To ten progres, który lubię najbardziej. Ciekawy też jest krążek Atlas, a do pozostałych muszę się chyba przekonać.

  4. Ciekawe jest odkrywać coś, czego się nie zna, a nie w kółko tylko Marillion i Pendragon chociaż akurat do nich nic nie mam. Pozdrawiam wszystkich miłośników progowych zespołów.

    1. Odkrywanie tego czego się nie zna to prawdziwa esencja poszukiwacza muzycznych doznań, bo słuchanie po raz któryś tam czegoś co już nie zaskakuje to nie to samo co wysłuchanie czegoś nowego i nieoczywistego. Polecam to wszystkim miłośnikom starego grania.

  5. Szwedzki rock progresywny i okolice to szeroka i wielobarwna kraina. Poniżej moje typy. Oczywiście pominąłem najbardziej znanych i oczywistych wykonawców. W poszerzonej formule rej wodziłby band Larsa Hollmera, Samla Mammas Manna.

    Spjärnsvallet – Spjärnsvallet (1975) – intrygujący melanż rocka progresywnego i etno-jazzu z naleciałościami free, słychać także perkusyjne „afrykanizmy”. Smakowity kąsek dla entuzjastów rytualnego zanurzenia w dźwiękach.

    Ragnarök – Ragnarök (1976) – lżejsza odmiana progrocka, grawitująca w stronę mainstreamu. Brzmienie jest dość delikatne, miejscami nieledwie impresjonistyczne.

    Gösta Berlings Saga – Detta har hänt (2009) – nowoczesna odmiana gatunku, stąd nieco inne inspiracje i brzmienia. Transowość i motoryczność rodem z krautrocka, słychać także echa minimalizmu. Muzyka instrumentalna dla zwolenników nieoczywistych brzmień.

    Kultivator – Barndomens Stigar (1981) – ciekawy ekstrakt zeuhl, sceny Canterbury i skandynawskiego folku. Paradoksalnie, muzycy mają awangardowe inklinacje, jednak muzyka brzmi jakby żywcem została wyjęta circa z 1973 roku. Jedna z najmocniejszych pozycji w zestawie.

    Älgarnas Trädgård – Framtiden är ett svävande skepp, förankrat i forntiden (1972) – dziwaczna krzyżówka brzmień w stylu retro i nieomal futurystycznych. Mediewalna aura miesza się z modernistycznym eksperymentem. Coś dla miłośników ekscentrycznego folku ożenionego z rockiem progresywnym.

    Anna Själv Tredje – Tussilago fanfara (1977) – szwedzka odpowiedź na dokonania szkoły berlińskiej. Miłośnicy klasycznego Tangerine Dream (Froese, Baumann, Franke) powinni być ukontentowani. Muzyka skłaniająca do zadumy i kontemplacji.

    Archimedes Badkar – Badrock för barn i alla åldrar (1975) – różnorodność stylów i inspiracji, zaiste, oszałamiająca. Czegóż tu nie ma – jazz rock, rock progresywny, wpływy hindustańskie, eksperymentalna psychodelia, nordycki folk, egzotyczna odmiana jazzu.

    1. A nie mówiłem, że w Szwecji zespoły prog rockowe rosły (i rosną) jak grzyby po deszczu? 😊 Oferta jest tak bogata, że przydałoby się napisać przewodnik po tamtejszej progresywnej scenie. Dzięki za uzupełniający komentarz. Niemal wszystkie pozycja (poza jedną) które wymieniłeś są mi znane (Kultivator był nawet w „scenariuszu”, ale świadomie zostawiłem go na inną okazję) i być może do tematu powrócę, bo warto. Pozdrawiam.

  6. Do takich „nieoczywistych” i wspaniałych szwedzkich zespołów ja bym jeszcze dodał Bib Set, Gudibrallan, Kaipa, Kebnekaise, Mendoza czy duet Hansson & Karlsson a o liderze szwedzkiego bluesa rocka Pugh Rogefeldzie nawet nie wspominam.

  7. Osobiście Kaipę zaliczyłbym do oczywistych wyborów. W latach 70. był to jeden z najbardziej popularnych zespołów progresywnych w Szwecji. Szersze grono zwolenników miał na pewno Bo Hansson. Głównie za sprawą bestsellerowego „Sagan Om Ringen”, który był popularny nie tylko w kraju Ingmara Bergmana, ale także w UK i Australii. Na zbliżonym poziomie popularności, może nawet nieco wyżej niż Kaipa, był Samla Mammas Manna. Zbliżony level to jeszcze Trettioåriga Kriget. Pamiętam, że przed laty, gdy zacząłem poznawać grupy progresywne z tego obszaru, to Kaipa, obok Samla Mammas Manna i Bo Hanssonem, była pierwszym tropem, na który trafiłem. W pierwszej połowie lat 90. ich płyty były już względnie łatwo dostępne. Pierwsze albumy wydała na CD Musea. Nie brałem pod uwagę Kebnekajse, bo to trochę inna bajka. Ten był jednak jeszcze bardziej popularny niż Kaipa – w połowie lat 70. przyciągali tłumy na koncerty. Poza granicami Szwecji było już znacznie gorzej.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *