I ponownie coś dla miłośników ciężkich brzmień w wykonaniu trzech mniej znanych, ale znakomitych zespołów. W zasadzie każdemu należy się osobny, bardziej szczegółowy opis i taki początkowo był mój zamiar. Doszedłem jednak do wniosku, że to nie słowa, a muzyka są tu najważniejsze. I chyba dobrze wybrałem.

DRAGONWYCK „Dragonwyck” (1970).

Ten pochodzący z przedmieścia Cleveland w stanie Ohio zespół wyewoluował się z lokalnej grupy Sunrise, w którym występował gitarzysta Tom Brehm (często pisany jako Brame) i wokalista Bill Pettijohn. Pod koniec lat 60-tych wydali singla „Fire Climbs” (dziś kolekcjonerski rarytas) dla małej wytwórni EJ. Po krótkim epizodzie z kapelą Speed obaj panowie założyli w 1968 roku Dragonwyck, do których dołączyli klawiszowiec Kenneth Staab, basista Michael Gerchak i perkusista Jack Boessneck. Nazwę wzięli od tytułu powieści napisanej przez amerykańską pisarkę Anyę Seton w 1944 roku. Ich debiutancki album składał się z siedmiu utworów nagranych w Cleveland  i wydanych prywatnie w 1970 roku jako demo bez okładki w ilości 85 sztuk. Zespół pokazuje w nim nastrojową mieszankę psychodelicznego rocka spod znaku The Doors z cięższym brzmieniem nawiązującym do Atomic Rooster i wczesnego Deep Purple. Muzyka opiera się głównie na ponurym Hammondzie, przesterowanej gitarze z płynnie przeplatającymi się solówkami i znakomitym wokalem. Powolnie rozwijający się „My Future Waits” z Hammondem, gitarą z fuzz’em i wokalem w stylu Jima Morrisona na tle hipnotycznego rockowego pulsu od początku wysoko zawiesza poprzeczkę. Rzadko kiedy już przy pierwszym nagraniu mam ciarki i motyle w brzuchu, a tak jest właśnie w tym przypadku. Krótki, nieco liryczny  instrumentalny „Idees (Within You)” w kontemplacyjnym folkowym stylu jest preludium do „Fire Climbs” – centralnego i najdłuższego nagrania. Organowe partie Hammonda łączą majestat z grozą zbudowane wokół cyklicznego gitarowego riffu. Gdy na tle żałobnego groove’u wokalista operuje metaforami nagranie przechodzi w swobodny psychodeliczny  jam. To jeden z moich ulubionych kawałków na tej płycie, choć pozostałym nie mam nic do zarzucenia. No bo przecież choćby o połowę krótszemu „Run To The Devil” absolutnie nic nie można zarzucić. Ten porywający numer, w którym organy i gitary wymieniają się solówkami na tle wojennego rytmu z nutami doom i proto metalu to majstersztyk psycho-bluesa! Z kolei „God’s Dream” z emocjonalnym i powolnym refrenem to molowa ballada przywodząca na myśl wczesny Pink Floyd ery Barretta. Aranżacja w „Ancient Child” z dramatycznymi zmianami tempa i modalnymi solówkami przywołują teatralny proto progowy nastrój. Ktoś kiedyś napisał, że to „(…) złowieszcza progresja ze zmiennym rytmem i brzmieniem organów rodem z nawiedzonego domu.” I niewiele się pomylił. Płytę kończy krótkie (2:20) i ponure „The Vision” z upiornymi akordami organów, minimalistyczną perkusją i przesiąkniętą echem wokalną narracją. Mimo, że w epoce album nie został wydany zyskał status kultowego po wznowieniu na winylu w 1990 roku przez Rockadelic Records. W kolejnych latach ukazał się także na płytach kompaktowych. Mój CD wydało niemieckie World In Sound z nową okładką zamieszczoną powyżej. Wielu uznaje go za doskonały przykład mroczniejszej, bardziej dramatycznej strony ciężkiej psychodelii z Cleveland i okolic.

Pod koniec 1972 roku Dragonwyck nagrał materiał na drugą płytę, która nie doczekała się wydania krążąc jedynie jako anonimowy acetat (10 sztuk) bez etykiety, numeru matrycy i okładki. W porównaniu z cięższym debiutem, „Chapter 2″ pokazał zespół zwracający się w stronę proto symfonicznej psychodelii przesyconej melotronem stylistycznie nawiązując do The Moody Blues i Procol Harum. Dwa lata później nagrali kolejny acetat zatytułowany „Fun”. Świadomie lżejszy niż dwa poprzednie pokazuje, że Dragonwyck odchodząc od nastrojowego psycho prog rocka sięga po bardziej eklektyczną muzykę – mieszankę glamu, barokowego power popu i mainstreamowego rocka. W 2008 roku materiał ten ukazał się na płycie CD, do której dołączono kilka przerobionych na nowo utworów z „Chapter 2”.

POWER OF ZEUS „The Gospel According to Zeus” (1970)

Kiedy myśli się o wytwórni Motown Records, ciężkie riffy gitarowe i psychodeliczny rock nie są pierwszą rzeczą, która przychodzi na myśl. Być może dlatego Power Of Zeus i jego jedyny album „The Gospel According To Zeus” nie od razu osiągnął mitologiczny status jakim cieszy się dziś. Ten w sumie ciekawy zespół powstał w Detroit w 1968 roku z inicjatywy gitarzysty i wokalisty Joe Periano weterana Korpusu Piechoty Morskiej, do którego dołączyli basista Bill Jones, perkusista Bob Michalski i klawiszowiec Dennie Webber. Początkowo występowali pod nazwą Gangrene i rozwinęli brzmienie inspirowane wczesnym brytyjskim hard rockiem z amerykańską psychodelią. Menadżer załatwił im kontrakt z Rare Earth, filią Motown stworzoną do promowania białych zespołów. Warunkiem podpisania umowy była zmiana nazwy – zespół zdecydował się na Power Of Zeus. Album naznaczony wirtuozerską grą Periano na gitarze przez większą część miażdży potężnym brzmieniem. Utwory nie są tak ciężkie jak w przypadku Sabbath, ale mają więcej walącego między oczy proto-metalowego brzmienia, niż kiedykolwiek miał Zeppelin. Płyta rozpoczyna się od „It Couldn’t Be Me”. Ten absolutnie szalony numer to prawdziwe złoto. Zakochałem się tu w perkusji, w wirujących organach, oszczędnych i mocnych riffach, oraz w mistrzowskim wykorzystaniu przestrzeni. Znakomicie wykonany daje nadzieję, że dalej będzie równie ekscytująco. „In The Night” zapowiada się jako proto doom, ale potem jest bardziej rockowym bluesem z chwytliwą linią wokalną. Nie jest jednak źle – perkusista gra ostro i szybko, klimat staje się bardziej upiorny, jak mroczniejsze Budgie z jazdą konną przez las, naćpanym do nieprzytomności rycerzem po LSD w masce papugi i kapturem na głowie. Powolny „Green Grass And Clover” z akustyczną gitarą i klawesynem zapuszcza się w łagodne rejony psychodelicznego pasterskiego folku. Ciekawe połączenie onirycznej piosenki Pink Floyd z ciasną aranżacją Black Sabbath. Ale potem wpada dwuminutowy „I Lost My Love” z mocnymi klawiszami, tripowymi riffami i mocną perkusją (brawo Bob Michalski!), który przywraca zmarłych do życia. Może i jest to dziwny i pokręcony numer, ale… kurczę… jest zajefajny i daje mnóstwo frajdy. Niemal cztery razy dłuższy „The Death Trip”  to po prostu super dopracowany i ciężki kawałek rocka. Nawet gdy brzmienie staje się nieco lżejsze, atmosfera wciąż jest tak gęsta, że można siekierę powiesić. Ten i pierwszy utwór to moje ulubione nagrania… Cover Smokey Robinsona i Williama Moore’a „No Time” został przerobiony na ostry psychodeliczny rock, a „Uncertain Destination” wraca do delikatnych faktur z „Grass Green…”  bardzo fajnie wykorzystując średnie tempo dzięki czemu każda sekunda z prawie pięciu minut jest dobrze wykorzystana. Uwielbiam moment, gdy zespół w pewnym momencie oddaje hołd progresywnemu brzmieniu po czym ponownie wkracza w krainę ciężkiej psychodelii. „Realization” to zwięzły jam z godnymi podziwu energicznymi solówkami z odpowiednią dawką kontrolowanego. Sześciominutowy „The Sorcerer Of Isis (The Ritual Of The Mole)” łączy bliskowschodnie skale, ciężkie organy, porywający rytm i wielowarstwowe wokalne śpiewy. To jeden z najbardziej metalowych utworów na płycie.

Po jej wydaniu zespół rozpadł się z powodu wewnętrznych nieporozumień i problemów z narkotykami. Brak jakiejkolwiek promocji sprawił, że  odbiór „Ewangelii według Zeusa” był minimalny. Dopiero po latach zyskał status kultowego wśród kolekcjonerów muzyki psychodelicznej i hard rockowej. Ale nie tylko. Breakbeatowe intro w „Sorcerer Of Isis” ponownie zyskało popularność w kręgach hiphopowych DJ-ów, a inne utwory były samplowane przez rapowych artystów takich jak  Eminem, Jay-Z i Kanye West… Periano pracował jeszcze jakiś czas w studiu Motown i wyprodukował płytę Luthera Allisona. Później występował z byłym wokalistą Temptations, Davidem Ruffinem. Webber zmarł z powodu przedawkowania narkotyków w połowie lat 80-tych, Michalski dekadę później – miał raka mózgu.

DIRTY TRICKS „Dirty Tricks” (1975)

Jak dla mnie to przykład jednego z najlepszych i niestety kryminalnie niedocenionych, angielskich zespołów hard/blues rockowych działający na początku drugiej połowy lat 70-tych. Założony pod koniec 1974 roku Dirty Tricks nagrał trzy płyty wydane przez Polydor:  „Dirty Tricks” (1975), „Night Man” (1976) i „Hit & Run” (1977). Koncertował nie tylko w Anglii i Szkocji, ale także w Australii i Ameryce. Był pierwszym hard/heavy metalowym zespołem z Wysp, który w 1976 roku zagrał w nowojorskim klubie „CBGB”. W skład kwartetu wchodzili: Terry Horbury (bg), Johnny Fraser-Binnie (g), Kenny Steward (voc)  i John Lee (dr). Debiutowali w barze „Randy’s Rodeo” w Southside pod koniec 1974 roku, gdzie spotkali się z entuzjastycznym przyjęciem. To właśnie tam zaprezentowali utwory z przyszłego debiutanckiego albumu, a sam koncert zakończyli porywającą wersją coveru The Kinks, „You Really Got Me”. Nawiasem mówiąc Van Halen zamieścił go na swej pierwszej płycie tyle, że rok później… Jeden z lokalnych dziennikarzy nazajutrz napisał: „Gitarzysta przywołuje nastrój Jimiego Hendrixa i z rozkoszą podkręca swój instrument pędząc z prędkością karabinu maszynowego. Razem z fenomenalnym wokalistą tworzą zgrany duet silnie wspierany przez sekcję rytmiczną. Zespół, na którego warto zwrócić uwagę!” Wydany we wrześniu 1975 roku debiutancki album (mój ulubiony i według mnie najlepszy) zawiera osiem ciężkich kompozycji będących pomostem łączącym klasyczny hard rock z heavy metalem z domieszką elementów  doom i prog rocka. Lekkość z jaką to zrobił – bez potu, łez i krwi – wbija w ziemię. Krążek wyprodukował Rodger Bain (Black Sabbath, Budgie, Judas Priest, Indian Summer) i zrobił to znakomicie. Nie ma sensu bawić się tu w analizy poszczególnych utworów. Jeśli ktoś go posiada w pełni mnie zrozumie. Posłużę się więc jedynie zapiskami jakie zazwyczaj robię słuchając płyty po raz pierwszy. I tak, duży plus postawiłem sobie już przy pierwszym kawałku, „Wait Till Saturday”, brzmiącym bardziej jak Free, niż Deep Purple, po którym pojawia się „Back Off Evil” zwalniając tempo do powolnego pełzania w stylu Black Sabbath. Uwiódł mnie uduchowiony wokal, znakomita ciągnąca się perkusja i potężny riff maksymalnie wykorzystujący całą przestrzeń. Warto poznać ten album choćby tylko dla tego utworu! „Sunshine Day” daje się ponieść rockowemu brzmieniu w stylu Bad Company i Led Zeppelin. Nie jest przesadnie ciężki, ale wystarczająco solidny, by zasłużyć na miano „klasyka hard rocka” tamtych lat… Za sprawą bardzo przyjemnie miażdżącej i rozmytej produkcji, „Call Me Up For Love” trafia w punkt, w którym Stonesi totalnie by go rozwalili. Trash rockowy riff, zapadająca w pamięć linia wokalna, dudniąca perkusja w tle… mam wrażenie jakbym słyszał ten utwór już milion razy, To najlepszy  rock and roll jaki można sobie wyobrazić i przypomina mi coś, co Kiss umieściłby na „Rock And Roll Over”. Początek „High Life” sugeruje  nudny (według metalowców) blues nie będący ich bajką, a tymczasem zamienia się on w porywający proto doomowy numer. Dla mniej to wciąż blues rock w czystej postaci, ale z drugiej strony słuchając tej gitary, ciężkiego riffu i intensywnej perkusji dużo bliżej mu do Neurosis, niż Johna Lee Hookera. I to jest niesamowite. „Lubię high life i ty też powinieneś” – wykrzykuje bardzo przekonująco Kenny Stewart dając powód, że piosenka jest o paleniu trawki. Mocny sposób na zakończenie albumu. Dwa kolejne krążki też są dobre, ale nie tak wybitne jak ten. Gorąco polecam!

Historia francuskiego zespołu Pulsar to przede wszystkim opowieść o przyjaźni, o trójce szkolnych przyjaciół, którym nie zależało na sławie, a którzy pragnęli tylko jednego – grania muzyki. Przyjaźń jaka ich połączyła stała się nierozerwalną więzią, mieszanką szacunku, słuchania jeden drugiego i lojalności.

W 1966 roku, w szkole St-Just na wzgórzach wznoszących się nad Lyonem, młody Victor Bosch poznał dwóch młodszych chłopaków, którzy podzielali jego pasję do afroamerykańskiej muzyki, bluesa i soulu. Jacques Román miał za sobą kilkuletnie doświadczenie gry na fortepianie, a Gilbert Gandil, syn słynnego akordeonisty, był już zaznajomiony ze światem show biznesu. Co prawda Victor nigdy wcześniej nie grał na perkusji, ale uczył się szybko i robił postępy. Trzej muszkieterowie postanowili nazwać swój zespół Soul Experience i rozpoczęli przygodę wykonując covery Cream, Hendrixa, oraz standardy rhythm and bluesa. Moda się zmieniła i dwa lata później zafascynowali się psychodelią i improwizacją Pink Floyd, Soft Machine i innych wizjonerów tamtych czasów. Gdy dołączył do nich brat Jaquesa, Philippe Román grający na basie, oraz wokalista i flecista Georges Chalandon nadszedł czas na zmianę nazwy bardziej pasującą do nowego kierunku muzycznego. Tak narodził się Free Sound, który przez dwa kolejne lata serwował publiczności covery swoich nowych idoli. Zazwyczaj były to „Set The Controls…”, „Cymbaline”, „Careful With That Axe, Eugene”,  Pink Floyd, „Rondo”, lub „Dawn” The Nice, a także „Hibou, Anemone And Bear” Soft Machine. Wkrótce pojawiły się autorskie kompozycje: „Pollen”, „Puzzle”, „Le Cheval de Syllogie”, czy nigdy nie nagrane „Oscurantis”. Po odejściu Chalandona, którego zastąpił Rolland Richard pozostało zrobić im jeszcze jeden poważny krok: stać się zespołem z własną tożsamością, a nie cover bandem. Aby odzwierciedlić tę transformację, po raz trzeci zmienili nazwę na Pulsar. 

Już pod nową nazwą, latem 1971 roku wygrali konkurs młodych talentów, co zapewniło mu miejsce na scenie Golf Drouot, słynnego paryskiego klubu rockowego. Pulsar dzielił scenę z innymi wschodzącymi francuskimi artystami rockowymi, którym Philips zaproponował sesję nagraniową. W ten sposób Pulsar znalazł się na legendarnym albumie „Groovy Pop Session” między innymi u boku grupy Ange, która już wcześniej zaznała radości nagrywania. Jednak dla chłopaków z Lyonu był to debiut i jak to bywa w takim przypadku towarzyszyło im lekkie rozczarowanie. Potrzebowali czegoś więcej i w październiku 1974 roku w Diagram Studio w Saint-Étienne nagrali płytę „Pollen” (Pyłek kwiatowy), a kopie demo wysłali do kilku francuskich wytwórni płytowych. Bezskutecznie. Dopiero przyjaciel opowiedział im o pewnej angielskiej wytwórni, znacznie bardziej otwartej na tego typu awangardowy rock. Wytwórnia należała do byłego menadżera Caravan, Terry’ego Kinga i nazywała się Kingdom Records. To właśnie ona, w styczniu 1975 roku, wydała zespołowi debiutancką płytę z legendarną kosmiczną okładką. To był dobry moment, by stać się legendą…

„Pollen” to chyba jedyny pyłek, na którego nie jestem uczulony. Całość składa się z pięciu kompozycji, z czego „Pulsar” jest instrumentalny, trzy śpiewane po francusku przez autora tekstów, Phillipe’a, oraz po angielsku wyrecytowane przez Carmel Williams, przyjaciółkę Jacques’a. Kiedy natknąłem się na niego pod koniec lat 90-tych był dla mnie objawieniem. Słuchałem go w kółko w swoim pokoju, oczywiście nocami i na słuchawkach, aby w pełni docenić i muzykę i znakomite brzmienie. Kiedy przychodzi mi ochota, by ten naprawdę piękny album, który ucieleśnia wszystkie cechy muzyki progresywnej posłuchać kolejny raz robię tak samo. Oczywiście słychać tu wpływy Pink Floyd ery „Atom Heart Mother” i „Echoes” (gitara, efekty dźwiękowe), ale to wciąż marzycielski, relaksujący album zanurzony w klawiszach, który oczyszcza umysł.

Całość, która zaczyna się od krótkiego, trzyminutowego nagrania „Pulsar” jest zaproszeniem do elektryzującej podróży astralnej. Pulsujący bas i wzajemne oddziaływanie gitary i syntezatora są nieziemskie. Żal, że trwa to tak krótko, ale nic to, bo płynnie przechodzi on w przejmującą balladę progresywną „Apaisement” z uroczym wokalem w ojczystym języku. Jej majestatyczny klimat w dużej mierze zawdzięczać należy mądremu wykorzystaniu syntezatora, którego dźwięki unoszą się w powietrzu przedłużając melancholię wyczarowaną przez wokalistę. Jeśli dodać do tego magiczne solo na flecie zagrane przez Rollanda Richardsa, którego nie powstydziłby się nieodżałowany Ray Thomas z The Moody Blues, czy Ian McDonalds otrzymujemy darmowy wstęp do pulsarowej nirwany.

Ośmiominutowy „Puzzle/Omen” wciąga nas w kolejny piękny symfoniczno-krautrockowy wszechświat, przywodzący na myśl Mythos. To najbardziej złożony utwór na płycie, który rozpoczyna się progresywną fanfarą prowadzoną przez potężne partie gitarowe Gandila. Enigmatyczny wokal Carmel Williams w drugiej części recytuje tekst w stylu Nico do niepokojąco pięknej muzyki. Wykorzystując elementy symfoniczne znaleźli klucz do upiększania swojego stylu, który będzie zyskiwać na jakości w kolejnych arcydziełach zespołu.

Druga połowa albumu zawiera najbardziej tajemnicze nastroje na płycie. Rozpoczyna ją „Le Cheval de Syllogie”, utwór pełen gęstej, ponurej atmosfery, który pozwala zespołowi eksplorować swój kosmiczny klimat nieco dalej niż w którymkolwiek z poprzednich utworów. Mroczne fragmenty o germańsko-floydowskim zabarwieniu, przywodzą na myśl Jane/Eloy, ale niosą też w sobie nieodłączny mrok francuskiego progresu, w którym Francuzi byli i są mistrzami. Niepokojący klimat całości został tu doskonale oddany i tak sobie teraz myślę, że gdyby nie skłaniał się ku space rockowi idealnie pasowałby do „The Lamb Lies Down On Broadway”… No i wreszcie „Pollen” – kolejny muzyczny gigant o wspaniałej elegancji i najdłuższy utwór na płycie. Czy przesadzę, jeśli stwierdzę, że Pulsar prezentuje więcej pomysłów na sekundę niż Pink Floyd w tamtym czasie? Ich głęboka francuska nostalgia sięga zenitu w wokalu, a instrumentalnie porusza dziewięć muz z mitologii greckiej. Zwłaszcza Euterpe z urzekającym, delikatnym fletem. I Urania, za niebiański, kosmiczny i astronomiczny charakter tego niezwykłego dzieła. Dźwięki syntezatora naśladując fale morskie rozbijające się o skały podczas zimnej wietrznej nocy idealnie odzwierciedlają kontemplacyjny nastrój utworu.

Aby promować album zespół zagrał kilka koncertów w legendarnych londyńskich klubach, takich jak Marquee, gdzie odnieśli pewien sukces. Jednak we Francji entuzjazm nie był zbyt entuzjastyczny. Prawdą jest, że rok 1975 był przełomowy dla francuskiego rocka progresywnego. Atoll był o krok od wybicia się ze swoim wspaniałym drugim albumem, „L’Araignée Mal”; Ange miał już  na koncie „Au-Delà Du Délire”, który znawcy tematu uznają za jedno z najważniejszych osiągnięć francuskiego rocka progresywnego w latach 70-tych. Dla zespołu z Lyonu los nie był łaskawy; ich podróż była bardziej żmudna, mniej błyskotliwa. Co więcej, krytycy uważali, że większość utworów wybranych na debiutancki album znajdowała się w ich repertuarze od wieków. Dobrze przećwiczone, ale jakby zmatowiały przez lata ciężkich tras koncertowych. Patrząc jednak z dzisiejszej pespektywy był to rzeczywiście pierwszy krok do sukcesu. Wszystko już tam jest: gitary liżące nasze uszy, dudniące organy, które zdają się zaraz pęknąć z rozpaczy, rytm w agonii i te melodyjne piękności osadzone w otoczeniu schłodzonej lawy wulkanicznej. Mało kto wie, że po jego usłyszeniu Peter Hammill, który po koncercie z VDGG w Lyonie w październiku 1975 roku powiedział, że jest gotowy napisać teksty do ich kolejnego albumu. Współpraca jednak nie doszła do skutku – szefowie wytwórni nie dogadali się i temat si skończył. Z pewnością nieco zawiedzeni, ale dalecy od zniechęcenia, muzycy byli zdeterminowani, by zrobić wszystko co w ich mocy, aby nagrać drugi album. Tym razem zdecydowali się na nagranie w Aquarius Studio w Genewie, które wcześniej gościło między innymi Patricka Moraza.

Płyta „The Strands Of The Future” wydana we wrześniu 1976 roku rzeczywiście przyniosła znaczny postęp pod każdym względem: brzmieniowym (w końcu słyszę perkusję mającą doskonały dźwięk i niesamowicie brzmiący werbel!), interpretacyjnym i kompozycyjnym. Warto też podkreślić, że współautorem projektu okładki był perkusista, Victor Bosch.

Tym razem pozwolę sobie zacząć jego opis od strony drugiej. Króciutki, ale intensywny „Flight” pokazuje nowo odkrytą energię zespołu wciśniętą gdzieś pomiędzy Camel, a Tangerine Dream. Po nim następują dwa utwory śpiewane przez Gilberta po angielsku skomponowane w erze „Pollen” i szlifowane na koncertach. „Windows” przywodzi na myśl Pink Floyd epoki „More” – spokojny, ale bardziej niepokojący, nieprzesłodzony. Szczególną uwagę należy poświęcić delikatnym partiom fletu, które tworzą paletę barw otaczającą głos wokalisty. Tuż potem pojawia się niezwykle inspirujący „Fool’s Failure” o bardzo współczesnym brzmieniu (coś jak Anglagård). Mroczny i przerażający, gdzie Gilbert Gandil dając upust emocjom uwalnia swe rezerwy i wybucha desperackim tekstem pełnym dzikiej rozpaczy. Uff… jakże daleko odeszliśmy od małych pszczółek spokojnie żerujących w letnim słońcu…

Na zdrowy rozum w tym historycznym dla muzyki rockowej okresie ten zespół nie miał prawa istnieć. To była epoka dla najgłośniejszych brytyjskich gwiazd jakich świat nigdy wcześniej nie słyszał. Niektóre z nich, jak The Who, istniały już jakiś czas, Inne, jak Led Zeppelin, dopiero zaczynały. I oto pod ich nosem pojawia się ktoś, kto był inny, znacznie cichszy, grający melancholijne piosenki z ważnymi, do bólu szczerymi tekstami, w których dominowały delikatne dźwięki fletów, wibrafonu, gitar akustycznych i flügelhornu. Ktoś, kto na początku nie miał w składzie nawet perkusisty, przetrwał prawie dwie dekady, wydał pięć albumów nie licząc sporo wspaniałego, niewydanego w epoce materiału, który ukazał się po jego rozpadzie. I nazywali się tak jakoś inaczej niż cała reszta: Mark-Almond.

Połączenie dwóch nazwisk założycieli był początkiem wspólnego sojuszu i dał zespołowi nazwę. Gitarzysta Jon Mark i grający na saksofonie Johnny Almond zanim spotkali się u Johna Mayalla nagrywając z nim dwie płyty („The Turning Point” i „Empty Rooms”) karierę rozpoczynali w różnych kręgach. Jon Mark zaczął muzyczną przygodę w 1963 roku, kiedy to razem ze swoim szkolnym kolegą Alunem Davisem (później w zespole Cata Stevensa) wydali folkową płytę „Relaxing Your Mind”.  W 1965 roku Jon akompaniował Marianne Faithfull na koncertach i napisał dla niej kilka piosenek. Trzy lata później, ponownie z Davisem, założył zespół Sweet Thursday. Wytwórnia Fontana wydała im singla „Getting It Together” i album sygnowany nazwą zespołu. Niestety wkrótce firma ogłosiła bankructwo i zespół się rozwiązał…

Johnny Almond zaczynał od grania w małych, nic nie znaczących zespołach. Tak było do 1969 roku kiedy to postanowił założyć własne combo, Johnny Almond’s Music Machine i nagrał dwie płyty. To, co wydarzyło się później przeszło do historii.

Do tej dwójki wkrótce dołączyli: basista Roger Sutton i klawiszowiec Tommy Eyre, ale na przestrzeni lat zespół przeszedł kilka zmian personalnych – w pewnym momencie grało w nim siedmiu muzyków. Dobre relacje między Markiem, a Almondem szybko przyniosły owoce. Podpisali kontrakt z małą wytwórnią Blue Thumb Records, z którą w 1971 roku wydali dwa albumy, z czego drugi, do którego zaprosili wspaniałego perkusistę Danniego Richmonda, człowieka grającego u Charlesa Mingusa, wzbudził spore zainteresowanie, zwłaszcza w USA. To skłoniło ich do podpisania kontraktu z Columbia Records, ważnym graczem na amerykańskim rynku. To właśnie tam, w 1972 roku, nagrali „Rising” – płytowe arcydzieło z cudowną okładką!

Ten delikatny album ze swoją stonowaną muzyką stworzoną przez anioły to mieszanka otwartych brzmień folku, rocka i smooth jazzu. Przyciąga różnorodnością nastrojów płynnie przemieszczających się od pierwszych do ostatnich sekund. W ciągu wielu lat słuchania płyt, a było ich tysiące, cenię sobie te, które wywołują u mnie różne, czasem skrajne emocje jak radość, ekscytację, głęboki smutek. Które przywołują wspomnienia i obrazy z przeszłości, powodują dreszcze i mrowienie kręgosłupa. Nie zdarza mi się to zbyt często. Raczej są to wyjątkowe przypadki, a ten był i jest jednym z nich. I tu tkwi mój problem – jak opisać uczucia, które towarzyszą mi podczas słuchania tej muzyki? Nie po raz pierwszy brak mi słów, które by to wyraziły, a uporządkowane zazwyczaj myśli kotłują się w głowie. Czuję za to coś, co określiłbym jako potok dziwnej energii, impuls przenoszący mnie do miejsc, o istnieniu których nie miałem pojęcia. Prawdziwy rollercoaster uczuć.

Już pierwszy utwór, „Monday Bluesong”, otula melancholijnym klimatem z paletą barw podkreśloną trąbką Geoffa Condona w towarzystwie kontrabasu i molowych akordów. Idealny numer do słuchania w deszczowy dzień. Czuję, jak zaczynam lewitować za nic mając ziemską grawitację osiągając błogi stan umysłu i całkowite ukojenie. Chciałbym, aby trwało  to nieskończenie, ale po czterech minutach z sekundami wszystko się niestety kończy. Osobliwy „Song For A Sad Musician” z gitarą podążającą za śpiewem Jona Marka idzie tą samą oniryczną ścieżką, w której czas zdaje się zwalniać, a wszystko poza nim staje się kruche i nieistotne. I gdy tak zatapiam się w tych osobliwych dźwiękach kolejny numer, „Organ Dinger”, przenosi mnie w inną epokę. Ta kompozycja brzmi jak baśń ze szczęśliwego dzieciństwa. Czuję tu tę rzadką, niewinną świeżość pełną dobrych intencji, oraz melancholijną nostalgię za minionymi czasami w aureoli czystości. Akustyczna gitara wspomagana prostymi, miękkimi i delikatnymi dźwiękami fletu, klawesynu i oboju wciągają, nabierają tempa, a potem przenikają w głąb mojej duszy docierając do samego serca. W smutnej historii „I’ll Be Leaving Soon” ponownie napotykamy delikatne struktury z gitarą i saksofonem, które prowadzą ten krótki utwór. Dopiero w „What Am I Living For”, jednej z najbardziej dopracowanych kompozycji, widzimy zespół grający i współpracujący ze sobą jak jeden żywy organizm. Akustyczny wstęp ustępuje miejsca organom, gitarze elektrycznej i perkusji. Emocje z przytłumionym szczęściem w końcu wzięły górę!

Na drugiej stronie oryginalnej płyty znajdują się dłuższe, bardziej rozbudowane instrumentalnie utwory. „Riding Free”, z żywszym kreolskim rytmem. zdaje się zaszczepiać w nas wolność sugerowaną przez sam tytuł. Rozwijająca się potężna, galopująca sekcja rytmiczna z wirtuozerską grą Dannie Richmonda na perkusji zajmuje tu centralne miejsce. Eksplozja dętych tworząc skomplikowane aranżacje powoduje, że perkusja jest bogatsza i bardziej zróżnicowana. Kolejny mniej oczywisty, ale wciąż doskonały numer, obok którego trudno przejść obojętnie. Po tym ośmiominutowym żywiołowym wstrząsie wracamy do punktu wyjścia. Spokojne „The Little Prince”, to kolejna opowieść o dzieciństwie osadzona w kruchej i delikatnej atmosferze. Zespół radzi sobie z tym pięknie, nasycając przestrzeń miękkim światłem, emocjami i melancholią. Na koniec zostawili najpiękniejszą perełkę, „The Phoenix”. Fortepian niosąc wątek przewodni przekazuje emocje zawarte w smutnym, nieco udręczonym tekście eksplorując różne stany emocjonalne, którego kulminacją jest błagalny chóralny śpiew. To jest moment kiedy przez moje ciało przebiega zimny dreszcz… Wykwintna elegancja, delikatność i subtelność to nie jedyne słowa, które cisną mi się na usta. Ale to nie one, a muzyka jest tu najważniejsza. Muzyka, którą trzeba po prostu posłuchać i na swój sposób przeżyć.

Johnny Almond, Tommy Eyre, Roger Sutton, Ken Craddock i Dannie Richmond w różnych latach odeszli grać do Największej Orkiestry Świata. Jon Mark przeszedł na emeryturę i osiedlił się w Nowej Zelandii. Zanim to zrobił nagrał sporo solowych płyt. Nawiasem mówiąc dwie z nich, „The Standing Stones Of Callanish” (1988) i „Land Of Merlin” (1992) zostały przeze mnie opisane (patrz Archiwa, marzec 2024). Inni, którzy przewinęli się przez zespół zniknęli bez śladu, ale to, co pozostało, to wierni odbiorcy, którzy pomimo upływu lat i zmieniających się mód wciąż fascynują się rzadkim połączeniem liryzmu, energii, wirtuozerii i wszystkiego co definiuje ich muzykę. Fanem zespołu jestem od lat, w zasadzie od czasu, gdy słowa takie jak Internet, czy płyta kompaktowa jeszcze nie istniały. Próżno było szukać jego winylowych płyt na bazarach (warszawski „bazar Różyckiego” oferował klientom wszystko, od zakrzywionego zardzewiałego gwoździa, po Kałasznikowa, ale nie Mark-Almonda!), czy na płytowych giełdach. Po raz pierwszy usłyszałem go w radiowej „Trójce” z koncertowej płyty „The Last & Live” i zakochałem się w ich eterycznym jazzie. Tak po prostu. Bez żadnej rekomendacji. Wszystkie studyjne albumy są świetne, ale to na koncertach Mark-Almond dawał nowe życie swoim starym utworom i udoskonalał je do perfekcji. Po wielu latach udało mi się w końcu zebrać niemal wszystko, co się do tej pory ukazało i jestem z tego powodu bardzo szczęśliwy. Smuci mnie jednak, że to wciąż jeden z najbardziej NIEDOCENIONYCH zespołów tamtych lat jaki znam… posłuchajcie „The City”, a zrozumiecie o czym mówię.

Przez całe lata zbierania płyt cenię sobie te, które po upływie czasu wciąż do mnie przemawiają, wywołują wspomnienia, obrazy, dają ukojenie, lub pobudzają energię. Mam nadzieję, że część tego znajdziecie w muzyce zespołów, które być może nie do końca mają poważne nazwy, ale traktują siebie i odbiorcę całkiem serio.

LEVEE CAMP MOAN „Levee Camp Moan” (1969)

Brytyjski zespół blues rockowy z końca lat 60-tych, Levee Camp Moan, powstał w Windsor w hrabstwie Berkshire. W jego skład wchodzili Frank Woodward (harmonijka, wokal), Sally Bristow (wokal, fortepian), Ian Campbell (gitara), Dave Stubbs ( bas) i Malcom Ashmore (perkusja). Swą nazwę wziął od numeru amerykańskiego bluesmana, Edwarda Jamesa „Son” House’a opowiadającego historię budowy tamy na rzece Missisipi w latach 30-tych XX wieku. Muzycy zamieszkali w domu zwanym Peacock Farm, w którym ćwiczyli zarówno standardy bluesowe Otisa Rusha, Buddy Guya, Juniora Wellsa, Muddy Watersa, Skipa Jamesa, jak i własne kompozycje. Źródłem inspiracji byli również  wykonawcy pokroju Canned Heat, Savoy Brown i Paula Butterfielda. Trzeba przyznać, że występami w Marquee, Crawdaddy, Klooks Kleek i Rikki Tik szybko zbudowali popularność wśród entuzjastów białego bluesa. Były one na tyle ciekawe, że wzbudziły zainteresowanie jednej z czołowych wytwórni płytowych, która w ostatniej chwili niestety wycofała się z podpisania kontraktu. Nie załamując się zespół wziął sprawę w swoje ręce, wynajął studio i na początku 1969 roku zarejestrował osiem utworów. Tym samym, bez jakiejkolwiek ingerencji z zewnątrz udało im się uchwycić spontaniczność, radość i ekscytację z grania bluesa. Założyli wytwórnię County Recording Services, wytłoczyli niewielki nakład płyt, które zostały sprzedane na lokalnych koncertach i rozdane znajomym. Nie muszę mówić, że dziś „Levee Camp Moan” stał się jednym z najbardziej poszukiwanych prywatnych albumów z kręgu brytyjskiego bluesa tamtych czasów. Być może pod względem produkcyjnym jest on surowy i prymitywny, ale moim skromnym zdaniem w tym oryginalnym artefakcie czuć ducha tamtej epoki. Spośród wszystkich nagrań są tu dwa tradycyjne kawałki, w tym (znakomicie zagrany) „Flood In Houston”, dwa covery („Sweet Little Angel” B.B. Kinga spowodował u mnie gęsią skórkę) i cztery bardzo udane autorskie kompozycje. Z tych ostatnich wyróżniłbym akustyczny „Disgusted Of North Acton” i fantastyczny „Walking By Myself”, w których główne partie wokalne wykonała panna Sally Bristow swoim głosem idealnie wpasowując się w bluesową stylistykę, oraz pełen improwizacji „Dump”. W 2002 roku Audio Archives wydało ten materiał na płycie CD uzupełniając go o nagrania koncertowe z Peacock Farm wiernie oddające energię zespołu. Tę wersję mam na półce i szczerze ją polecam.

LADIES W.C. „Ladies W.C.” (1969).

Choć nazwa Ladies W.C. może wydawać się prowokacyjna, śmieszna, lub niestosowna (niepotrzebne skreślić) nie ma nic wspólnego z punkową kapelą. W 1969 roku słowo punk było jeszcze nieznane, w przeciwieństwie do zespołu, który w rodzimej Wenezueli ma dziś status kultowy. Nawiasem mówiąc płytę kupiłem parę lat temu w niewielkim sklepie w artystycznej części londyńskiej dzielnicy Croydon, który oferował głównie punkowe wydawnictwa. Właściciel przybytku, wyglądający jak emerytowany członek hardcorowej kapeli z lat 80-tych (trochę podobny do Rogera Mreta z Agnostic Front, ale to na pewno nie on) nie kumał pewnie, że posiada prawdziwy rarytas i to wcale nie punk rockowy. Liderem zespołu był Adiba Casta (gitara, organy, wokal), którego wspomagali: Amerykanin Stephen Scott (wokal, bas, harmonijka ustna), Jaime Seijas (gitara) i jego brat Mario (perkusja). Styl muzyczny kwartetu oscylował między bluesem i psychodelicznym hard rockiem epoki flower power. Ich jedyny album wydany przez wenezuelski Souvenir został nagrany w dziesięć dni. Adib i Stephen opracowali aranżacje i napisali angielskie teksty. Wszystkie utwory są ich własnymi kompozycjami, co było wtedy nietypowe jak na wenezuelskie standardy, gdyż repertuar tamtejszych wykonawców zazwyczaj składał się z coverów. Również okładka była przełomowa – klasyczne zdjęcie z wizerunkiem zespołu zastąpiono zaskakującą, ale jakże trafną do nazwy zespołu ilustracją. Nowinką było też zniekształcone brzmienie gitar ze świetnym wykorzystaniem efektu wah-wah, rozbudowaną grą na harmonijce i efektami dźwiękowymi, co nadało albumowi jednolity charakter. Po raz pierwszy z muzyką Ladies W.C. zetknąłem się na kompilacji „Love, Peace & Poetry: Latin American Psychedelic Music”, na której znajdował się utwór „People”. Zapadł mi on w pamięć, gdyż zaczynał się efektem… spuszczanej wody w toalecie. Zresztą charakterystycznym elementem albumu jest seria takich mini efektów jak odgłosy straży pożarnej, oklaski, płacz niemowlaka, dzwonki, które wypełniają przerwę między utworami. I co ważne – nie są irytujące. Żywiołowość tej muzyki sprawia, że album zaskakuje kilkoma nieoczekiwanymi zwrotami akcji i słucha się go z wielką przyjemnością. Szczególne wrażenia robią na mnie te momenty, w których pojawia się gitara z fuzzem najbardziej słyszalna w nagraniu „And Everywhere I See The Shadow Of That Life” i niewiele od niego odbiegającym „Heaven’s Coming Up”. Sporadyczne ballady w delikatnym, unoszącym się psychodelicznym stylu, jak „To Walk On Water” z fletem i harmonijką ustną, oraz  utrzymana w podobnym stylu „The Time Of Hope Is Gone” z eterycznym wokalem, są urocze. Tytuł kolejnego numer, „WC Blues”, wyjaśnia wszystko, zaś finałowy i żywiołowy „I’m Gonna Be” przykuwa uwagę do tego stopnia, że boję się mrugnąć, by czegoś nie przegapić. Po wydaniu płyty zespół przestał istnieć, a album stał się cennym obiektem kolekcjonerskim ze względu na ograniczoną liczbę nakładu. Był też jednym z pierwszych wytłoczony na przezroczystym  winylu.

LOCOMOTIV GT „Locomotiv GT” (1971)

Zaskoczeni?! Nie mogłem się powstrzymać, by nie napisać o nim w tym miejscu kilku zdań. Nie ukrywam, że debiutancki album tego znakomitego zespołu od wielu lat jest w ścisłej czołówce moich ulubionych pozycji z dawnego Bloku Wschodniego. Przypomnę, że grupa powstała w 1970 roku z inicjatywy  węgierskiego czasopisma „Youyh Magazine”, aby zgromadzić w jednym zespole najlepszych muzyków kraju. Ten skład, w którym znaleźli się muzycy z Omegi, Metró i Hungária nie przetrwał długo. W 1971 roku sukces utworu „Summer Silver” dał im możliwość występu w Japonii. W grudniu tego samego roku wydali debiutancki album „Locomotiv GT”. Na Węgrzech przeszedł bez echa, ale odniósł pewien sukces w części Europy Zachodniej, zwłaszcza na Wyspach, gdzie grał z nimi Jack Bruce! W 1972 roku zostali zaproszeni na festiwal „Great Western Express” odbywający się w angielskim Lincoln występując u boku Genesis, Faces i Joe Cockera. W następnym roku nagrali drugi album „Ringasd el magad” i skomponowali muzykę do musicalu. W 1973 ukazała się ich trzecia płyta „Bummm” – zakazana na Węgrzech z powodu dezercji jednego z członków, który po występach w Stanach nie wrócił do kraju. Debiut zawiera dziesięć utworów utrzymanych w progresywnym, hard rockowym stylu. Problemem dla wielu  było to, że zespół śpiewał po węgiersku, a ja uważam to za duży plus. Album otwiera kapitalna rockowa ballada „Egy Dal Azorkért, Akik Nincsenek itt” (Piosenka dla tych, których tu nie ma), po której następuje świetny „Napba Oltozott Lany” (Dziewczyna muśnięta słońcem) z fantastycznym solo na klawiszach i świetnym riffem gitarowym. Równie znakomite „A Kötéltáncos Álma” (Marzenia rockowego tancerza) to kolejna ballada, która przechodzi w hard rockowy „A Tengelykezű Félember” w stylu Led Zeppelin. Cóż, nie będę się dalej rozwodził, bo pewnie wielu zna i pamięta tę płytę choćby z „Trójkowych” audycji redaktora Dariusza Michalskiego, a ci którzy jej nie słyszeli mają okazję, by posłuchać ją tutaj. Polecam!

BLOODY MARY „Bloody Mary” (1974)

Przez lata krążyła legenda, że ​​jedyny album Bloody Mary był trzecią płytą zespołu Sir Lord Baltimore. Wszystko to pojawiło się jakiś czas temu napędzane przez Internet za pośrednictwem blogów i stron związanych z muzyką. Oczywiście była to bzdura, o czym zapewniał perkusista Sir Lorda, John Garner. Członkowie Bloody Mary, a przynajmniej niektórzy, pochodzili z bardziej mainstreamowego zespołu Alive N’ Kickin’. Prawdopodobnie Bloody Mary był ich pobocznym projektem studyjnym mającym na celu zaspokojenie swoich rockowych ciągotek. Ze względu na ciężkie gitary, organy Hammonda i wpływy proto progowego hard rocka dla mnie Krwawa Mery brzmi jak wiele ciężkich zespołów z początku lat 70-tych. Już początek płyty zaczynający się od „Dragon Lady” z brzmieniem Deep Purple i przytłaczającą perkusją à la Captain Beyond pokazują, że nie jest to amatorskie granie. „Highway” nawiązuje do wczesnego Uriah Heep. W wykwintnej balladzie „Riddle Of The Sea” spodziewałem się nawet usłyszeć Davida Byrona(!); dźwiękowa eksplozja i emocjonalne harmonie wokalne do samego końca idealnie ją otulają. Ci faceci grali z rockowym profesjonalizmem i na pewno nie przypominają zespołu-widma… Agresywny „Free And Easy” zachowuje progresywną nutę, w którym Hammond i gitara odgrywają główną rolę. Jednym zdaniem – ciężki prog rock w swojej absolutnej chwale lat 70-tych. Ale prawdziwa uczta czeka nas dalej, albowiem siedmiominutowy „You Only Got Yourself” z potężnym organowym solo, agresywną latynoską perkusją i wokalem typu samiec alfa eksploduje niczym bomba neutronowa. Jackal, Dionysos, Birthcontrol, Murphy Blend, 2066 And Then…  jeśli wiecie, o czym mówię, to właśnie Bloody Mary. I wiele więcej! To nieustanny pokaz surowej mocy płynącej w ich żyłach uzależnionych od najlepszego hard rocka… Z kolei „Can You Feel It (Fire)” jest mutacją Titanica, Demon Fuzz i wczesnego Santany, a więc perkusyjny karabin maszynowy i mocny latynoski rock pod wysokim napięciem. Jak widać gorączka nie ustępuje i pali jak cholera! W końcu przyszedł czas na chwilę wytchnienia. „I Hear The Music Playing” z klasycznym fortepianem, intymnymi organami z nawiązaniem do Rare Bird i Procol Harum demonstruje zespołową umiejętność tworzenia wykwintnych, barokowych kawałków. A żeby nie było tak cacy, w połowie utworu wywracają go do góry nogami przywodząc na myśl Murasakiego. Kolejne mistrzostwo świata! 

Wytwórnia Guerssen znów trafiła w dziesiątkę wprowadzając na rynek kolejny łatwopalny środek wybuchowy. Album „Blood Mary” absolutnie zasługuje na honorowe miejsce pośród zapomnianych płyt z lat 70-tych.

„Ciągle słyszałem te same bzdury. Że powinienem pisać komercyjne piosenki.  Że wyglądam jak Anioł Piekieł.” Walter Rossi jak mówił, tak grał na gitarze. Był zuchwały, szczery do bólu, pewny siebie i nie znosił szajsu. Gdyby nie kilka pechowych momentów w jego drodze artystycznej i parę spalonych mostów jakie za sobą zostawił, jego dziedzictwo, poza entuzjastami klasycznego rocka w Quebecu gdzie czczą go jak boga gitary, mogłoby być bardziej znane. Nazywano go „kanadyjskim Jimi Hendrixem”, ale on dystansował się od tego stwierdzenia.

Urodził się w muzykalnej rodzinie włoskich imigrantów jako Walter Rossignulo. „Moja matka była neapolitańską Cyganką, która uwielbiała śpiewać, a ojciec, skromny cieśla, po pracy grał na gitarze” – i dodaje „Zawsze, gdy spotykali się z przyjaciółmi, wino lało się strumieniami, a dom wypełniał się muzyką.” Jeszcze w liceum młody Montrealczyk jeździł autobusem do centrum, aby występować z zespołem Soulmates w popularnych klubach, takich jak „Grand National” i „Esquire Show Bar”. To była jego pierwsza wielka szansa. Któregoś razu zapowiedziano, że w tym ostatnim wystąpić ma bluesowa kapela TV Mama. „Nigdy o niej nie słyszałem i to mnie zainteresowało.” – mówił w jednym z wywiadów. „Kiedy tam dotarłem, na korytarzu przedstawił mi się potężny czarnoskóry mężczyzna z gigantycznym afro. Powiedział, że nazywa się Buddy Miles i jest perkusistą w TV Mama, i zapytał na czym gram”. Nieznany wówczas Miles miał wyruszyć w trasę koncertową z Wilsonem Pickettem, który kompletował swój zespół. Buddy został więc w Montrealu i zaprzyjaźnił się z Walterem. Kiedy pod koniec pobytu zadzwonił do Picketta pytając kiedy ruszają z koncertami i dowiedział się, że ten wciąż szuka gitarzysty. Miles spojrzał na Rossiego i zanim się zorientował, młody gitarzysta był już w pociągu jadąc na przesłuchanie do Toronto. Pickett w połowie jednego z utworów przerwał mu i powiedział: „Chłopcze, witaj w moim zespole! Widzimy się w Nowym Jorku za dwa tygodnie.” Te dwa zdania odmieniły jego życie.

Rossi spędził z Pickettem większą część roku na trasie koncertowej. Byłby w niej dłużej, ale wezwały go rodzinne obowiązki. Jego ojciec bardzo podupadał na zdrowiu i nie mając nikogo, kto mógłby się nim zaopiekować wrócił do Montrealu. Gdy ojcu się polepszyło dołączył do zespołu Influence, z którym nagrał całkiem niezłą płytę, a nawet odbył trasę ze Steppenwolf i The Doors. Mimo pozytywnego odbioru grupa nie przetrwała długo. Gitarzysta ponownie nawiązał kontakt z Milesem, zaangażował się w jego projekt pod nazwą The Buddy Miles Express i miał swój udział w nagraniu singla „Them Changes”, który był radiowym hitem. Sielanka nie trwała długo – Miles razem z Jimi Hendrixem, i Billy Coxem założyli Band Of Gypsys i ruszyli w trasę, a Rossi znów wylądował w Montrealu. Po czasie spędzonym w blasku reflektorów była to gorzka pigułka do przełknięcia. „Powrót do Kanady był bolesny” – żalił się później dziennikarzom. „Chciałem grać i wrócić do świata, do którego byłem już przyzwyczajony. Jedynym sposobem dla mnie było założenie rockowego tria, podpisanie kontraktu płytowego i powrót do USA”. Jak powiedział, tak zrobił. Zaangażował perkusistę Mike’a Driscolla („grał ostro, a jego wyczucie czasu było nienaganne”) i swojego starego kumpla z Influence, basistę Jacka Geisingera. Trio nazwał Charlee na cześć swojego pupila, owczarka niemieckiego.

Nie trzeba było długo czekać, by ktoś ich odkrył. Najszybciej zareagowała RCA, która zarezerwowała im miejsce w swoich starych studiach na Mutual Street w Toronto, z utalentowanym inżynierem dźwięku Markiem Smithem. „ Mark był wspaniały i wiedział, jak nagrywać głośne gitary… niewielu realizatorów dźwięku w Kanadzie miało taki talent. Wcześniej byłem na wielu sesjach Jimiego Hendrixa w nowojorskich Electric Lady Studios i widziałem Eddy’ego Kramera w akcji, więc wiedziałem, że będzie dobrze.”

Niestety RCA wstrzymała się z wydaniem materiału cały rok. „Jack Feeney, ówczesny prezes wytwórni, nie rozumiał jaką muzykę tworzę” – żartował Rossi. „Kiedy po raz pierwszy usłyszał nasz album dostał biegunki. Serio!” Warto było czekać. Płyta „Charlee” to marzenie każdego miłośnika gitary, a kunszt Rossiego – surowy amalgamat Hendrixa, Robina Trowera, Leslie Westa i Jima McCarty’ego z Cactus – w pełni widoczny jest we wszystkich ośmiu utworach.

Ten nieco zapomniany album jest niesamowity. Heavy rock w najlepszym wydaniu z domieszką ciężkiego bluesa podlany do tego psychedelicznym sosem zadowoli każdego, nawet najbardziej wybrednego konesera gatunku. To jeden z najcięższych kanadyjskich albumów z początku lat 70-tych.

Trio od razu przechodzi do sedna w otwierającym płytę zwięzłym, ciężkim instrumentalnym „Wizard”, w którym nasz gitarowy bohater pozwala, by solówki swobodnie przelatywały nam nad głową. W „Lord Knows I’ve Won” Rossi dorzuca trochę boogie i gitarowe fajerwerki łącznie z jednym z najbardziej potężnych riffów w historii rocka. Trzeba go usłyszeć, żeby go pojąć… a ja zacieram ręce! „Just You And Me” ma speeda hard rockowego  Deep Purple… „A Way To Die” to blues rockowa ballada, która wyje w swoim egzystencjalnym bólu. Szkoda, że obniża ją dość płaski niestety wokal Rossiego do czego sam się zresztą przyznał. „Nigdy wcześniej nie śpiewałem… kiedy słyszałem swój głos w studio już na taśmie kręciło mi się w głowie.” No cóż – Hendrix też nie był najlepszym wokalistą… Kolejne kawałki, jak pomysłowe „Just You And Me”, jak ” Wheel Of Fortune”, czy „Let’s Keep Silent” w stylu „idziemy na całość” z dużą ilością gitarowego fuzzu nie odbiegają od normy i do końca trzymają  wysoki poziom rockowej adrenaliny. Muzycznie płyta bez wad, tylko… trochę krótka. Oj, chciałoby się więcej, dużo więcej!

W prasie muzycznej album o dziwo otrzymał doskonałe recenzje. Jednak z zarządem, który Rossi określił jako „żałosny” i stacjami radiowymi, które uważały, że „jeśli artysta, lub zespół pochodzi z Anglii, lub Stanów Zjednoczonych musi być lepszy niż kanadyjski”, Charlee nie miał żadnych szans. Myślę, że po części zawiniła też kiepska okładka niezbyt zachęcająca do jej kupna. Na nic zdały się też wspólne koncerty z New York Dolls i Joe Walshem. Dziwnym trafem płyta była bardziej znana w… Australii; na tamtejszych listach przebojów „A Way To Die” przez dwa tygodnie był nawet numerem jeden! Ale to nie wszystko. W sąsiednich Stanach album został promowany przez radiowego didżeja z Dayton w stanie Ohio, który usłyszał go podczas wakacji w Montrealu i nieustannie puszczał w swoich audycjach. W małym sklepiku, który prowadził sprzedał siedem tysięcy egzemplarzy w ciągu tygodnia! To była poważna sprzedaż zważywszy, że Dayton nie było wielką aglomeracją – jak na amerykańskie standardy miało „tylko” sto tysięcy mieszkańców. Cztery lata później amerykańska wytwórnia Mind Dust wznowiła go w zmienionej i chyba bardziej kojarzonej okładce.

Po rozpadzie zespołu, który nastąpił tego samego, 1972 roku, Walter Rossi dzielił swój czas pomiędzy opieką nad ojcem, a pracą muzyka sesyjnego. Odrzucił granie z kilkoma wykonawcami, w tym u Davida Bowie i w Three Dog Night. Po śmierci ojca, którą mocno przeżył, wydał kilka całkiem fajnych solowych płyt. Polecam debiut z 1976 roku „Walter Rossi”, na którym znalazł się instrumentalny, bardzo emocjonalny „Ripdad” (Spoczywaj w pokoju tato) – utwór poświęcony ojcu i wydany dwa lata później „Six Strings Nine Lives”. W latach 90-tych i później nagrywał z wieloma artystami i zespołami. W jednym z ostatnich wywiadów pytany o plany na przyszłość powiedział: „Szczerze mówiąc nie wiem… Nadal potrafię świetnie grać i pisać dobre piosenki… moje serce, moja pasja nigdy nie umrze. Zawsze mam szansę zrobić coś nowego.” Niestety w kwietniu 2022 roku Rossi przegrał walkę z rakiem. Z całym szacunkiem dla całej jego artystycznej spuścizny w mojej pamięci pozostanie jako twórca fantastycznego power tria Charlee, z którym nagrał jedną, ale za to kapitalną płytę.

Dwa różne zespoły z odmiennym brzmieniem i stylami, z dwóch odległych od siebie miejsc na Ziemi. Działały w podobnym czasie i choć nazywały się tak samo, jeden o drugim nic nie wiedział.

Angielsko-irlandzki Stud rozpoczął działalność na początku 1971 roku jako trio z gitarzystą i wokalistą Jimem Creganem (ex-Blossom Toes), basistą Richardem McCrakenem i perkusistą Johnem Wilsonem. Dwaj ostatni rozstali się właśnie z Rory Gallagerem, z którym tworzyli blues rockowe trio Taste pamiętane szczególnie z brawurowego występu na Wyspie Wight z 28 sierpnia 1970 roku. Podpisany w styczniu kontrakt z Deram już w kwietniu zaowocował płytą „Stud” z baśniową okładką Anne-Marie Anderson.

Wydawać się mogło, że tracąc takiego zawodnika jak Rory Gallager trudno będzie się pozbierać, a tymczasem muzyka na tym albumie okazuje się niezwykle interesująca. Przede wszystkim nie zamyka się w jednym gatunku. Muzycy prezentując wysoki poziom swoich umiejętności i wyobraźni śmiało połączyli różne style, a efekt końcowy jest pozytywnie zaskakujący. Utwory (niektóre nawet dość abstrakcyjne) pokazują eklektyzm wczesnego prog rocka. „Harpo’s Head” i „1113325” przypominają blues jazzowy jamy z długim solo perkusyjnym; melodyjne „Song” i „Turn The Pages” są bardziej spójne, a „Sail On” to zabójczy kawałek brzmiący jak Mountain. Najbardziej progresywny z nich wszystkich jest jedenastominutowy (mój ulubiony) „Horizon” podzielony na dwie części. O ile krytycy byli nim zachwyceni wyniki sprzedaży były słabe i Deram odrzucił możliwość dalszej z nimi współpracy. Dużo większy sukces płyta odniosła w Niemczech, gdzie Polydor wydał ją w zmienionej okładce.

W czerwcu do trójki muzyków dołączył były skrzypek Family, John Weider, z którym ruszyli do Niemiec. Po udanych trasach i występach w niemieckiej telewizji Stud podpisał kontrakt z wytwórnią BASF i w marcu 1972 roku wydał drugi album, „September”.

Nagrany w londyńskim Command Studio, ponownie z Billym Kennedym jako producentem znacznie różnił się od debiutu. Utrzymany w średnim tempie rockowy „Good Things”, oraz ballady takie jak „Corner”, „Samurai” i „Five To Mid-Day” porzuciły folkowe i jazz rockowe skłonności debiutu na rzecz znacznie bardziej komercyjnego brzmienia. Podobnie jak na debiucie, głos głównego wokalisty, Jima Cregana, pozostał pozycją „trafioną” albo „chybioną”. Jego ograniczona i delikatna skala została wystawiony na ciężką próbę w „God Knows”, ale dużo lepiej radził sobie z szybszymi numerami. Warto też zauważyć, że spośród dziesięciu utworów połowę stworzył nowy nabytek zespołu, John Weider, w tym wyróżniający się moim zdaniem blues rockowy „Life Without Music”. Mimo wszystko szkoda, że album ukazał się tylko w Niemczech przez co jego globalny zasięg znacznie się zmniejszył.

Aby wywiązać się z kontraktu wobec BASF cała czwórka stawiła się raz jeszcze do londyńskiego Command Studio, aby dokończyć to, co zapowiadano jako występ na żywo. Zaraz potem zespół się rozpadł. Nagrany przed skromną publicznością „Goodbye Live At Command” został wydany „pośmiertnie” rok później i zawierał pięć utworów, po dwa z każdej płyty, oraz jeden nowy, „Big Bill’s Banjo Band”.

Po rozwiązaniu muzycy nie porzucili grania. Jim Cregan dołączył do Family, grał także w Cockney Rebel i u Roda Stewarta. Richard McCracken zasilił Spancer Davis Group, zaś John Wilson dołączył do Brush Shiel przemianowany później na Skid Row. Po osiedleniu się w Belfaście został muzykiem sesyjnym i od czasu do czasu wspomagał różnych artystów na koncertach.

W przeciwieństwie do brytyjsko-irlandzkiego imiennika, amerykański Stud przez wiele lat pozostawał zagadką (jego członkowie ukrywali się pod  pseudonimami) i przez dekady nie udawało się odnaleźć ani ich, ani prywatnie wytłoczonego w 1975 roku albumu w nakładzie dwustu egzemplarzy, z których zachowało się kilka sztuk.

Teraz już oficjalnie wiemy, że zespół został założony w 1974 roku w Houston. To, co wyróżniało ich spośród innych działających w mieście kapel (poza determinacją i chęcią grania ponad wszystko) było brzmienie stworzone przez młodych utalentowanych muzyków. Na szczególną uwagę zasługuje 17-letni Tim Williams, zręczny gitarzysta o fantastycznie brudnym brzmieniu gitary, który wyrósł jak grzyb na znoszonych butach Blue Cheer. Towarzyszyła mu zabójcza sekcja rytmiczna podszyta brutalnymi riffami basu Paula Eakina i bardzo solidna perkusja George’a Lashera będąca ucieleśnieniem czystego rocka. Chemia między nimi narodziła się od pierwszego i dość nieoczekiwanego spotkania. Paul Eakin: „Tim i ja przyjaźniliśmy się od jakiegoś czasu i lubiliśmy razem grać. Pewnego sobotniego wieczoru jadąc moim samochodem przełączaliśmy stacje radiowe szukając czegoś fajnego do posłuchania. Znaleźliśmy stację grającą zajebistego rocka i im dłużej słuchaliśmy, tym bardziej podobały nam się piosenki i prowadzący DJ. Nigdy wcześniej jej nie słyszeliśmy. Postanowiliśmy do nich zadzwonić i podziękować za tak fajną muzykę. Spodziewaliśmy się usłyszeć automatyczną sekretarkę, lub kogoś z recepcji, ale telefon odebrał prowadzący audycję. Okazało się, że był sam i lubił rozmawiać ze słuchaczami. Poza tym grał na perkusji i dobrze śpiewał!” Tym DJ-em był George Lasher, który dzięki pracy w stacji radiowej miał masę znajomych w branży muzycznej. Miał też pomysł na brzmienie zespołu i wizję albumu. To był idealny scenariusz dla młodych muzyków. Po wielu próbach zdecydowali, że są gotowi wyjść na scenę, grać i nagrać płytę. Pozostała kwestia nazwy zespołu. George Lasher: „Nie mogła ona być nachalna, ani seksualna. Ćwiek w ścianie jest symbole siły i jej wsparcia. Diamentowy ćwiek w płatku ucha pięknej kobiety to kwintesencja dobrego smaku. Rasowy ogier emanuje zarówno siłą, jak i zmysłowością. Chcieliśmy, aby nasza muzyka była mocna, piękna i zmysłowa jak tabun dzikich pędzących koni. I chyba dobrze wybraliśmy.„

W lipcu 1974 roku podpisali kontrakt z mało znaną, ale solidną wytwórnią Barons z Rosenberga w Teksasie, której największym sukcesem okazały się płyty… czeskiego zespołu grającego polkę. No cóż, jaka wytwórnia taki Elvis… Studyjna ekipa okazała się całkiem fajna i przyjazna, mieli dobrą organizację i świetny sprzęt. Był tylko jeden problem – za cholerę nie wiedzieli jak wyprodukować płytę rockowego zespołu. To nie był ich groove! Producent nagrań i inżynier podchodzili do nich i pytali jak mają ich zmiksować, co poprawić, ulepszyć, zmienić. Tim Williams: „Mieliśmy mnóstwo pomysłów i byliśmy na tyle optymistyczni, że wierzyliśmy w ten projekt.” Paul dodaje: „Kiedy podpisaliśmy z nimi kontrakt, mieliśmy na myśli, że nagramy dla nich materiał na cały album. Oni go wytłoczą, a potem pomogą w promocji.” A jak wyszło? Cała trójka za wszystko zapłaciła z własnej kieszeni, a niewielki nakład bez okładki rozdali rodzinom i znajomym. To co zostało rozprowadzali podczas niedzielnych koncertów, kilka sztuk wysłali do różnych stacji radiowych i wytwórni płytowych. Nikt się nie odezwał. Zniechęceni brakiem jakiejkolwiek reakcji rozwiązali zespół.

Cztery dekady później jeden z ocalałych egzemplarzy wpadł w ręce ludzi z hiszpańskiej wytwórni Out-Sider, która wydała go po raz pierwszy na płycie w bardzo małym, limitowanym nakładzie w czarnej okładce z czerwonym napisem STUD. Nie było szans, by ją wtedy dostać. Dziesięć lat później, w 2025 roku wznowiono ją na winylu i kompakcie w większym nakładzie i lepszym dźwiękiem. Opłacało się czekać!

Moim zdaniem każde power trio dysponujące skromnym jakby nie patrzeć instrumentarium aby zaciekawić słuchacza powinno muzykę tak zróżnicować, by każda jej część łącznie z brzmieniem była jak ciężarówka uderzająca czołowo w mur. I tak jest w tym przypadku. Grają z lekką swobodą i wyobraźnią, co pozwala im płynnie lawirować szczególnie w dłuższych, jamowych fragmentach. Tim Williams, gitarowy wirtuoz sprzężony z sekcją rytmiczną działającą jak dwuosobowy metronom tworzący prawdziwy muzyczny detonator zasypuje nas znakomitymi solówkami. Mocne hard rockowe numery takie jak „Jim/Blues” i „Woman Like You” sugerują, co mogłoby się wydarzyć, gdyby wpakować ich razem z The Stooges z czasów „Fun House” do furgonetki The Groundhogs. Z drugiej strony, radosny, a jednocześnie zabójczy boogie rock „Captain Boogie” sugeruje pokrewieństwo z Grand Funk. Zaskakujące zwroty akcji dostajemy w dwóch porywających i najdłuższych utworach: ostrym, 12-minutowym psychodelicznym jamie „Stud” i w imponującym, dwie minuty dłuższym, ciężkim progresywnym „The War Song”. Cieszę się, że ten odnaleziony po wielu latach teksański rarytas dumnie stoi obok innych ciężkich artefaktów z zapomnianej epoki.

Płytowe antyki owiane mgłą zapomnienia po odkryciu mienią się dziś blaskiem klasyki. Tak jest w przypadku albumu „Pictures” krótko istniejącego szwajcarskiego zespołu Island. To jedna z moich ulubionych progresywnych płyt, którą odkryłem w czasach, gdy była znana jedynie wąskiej grupie miłośników progresywnego rocka. Długo wahałem się, czy jest sens pisać o niej w tym miejscu, gdzie z założenia przedstawiam płyty wykonawców, o których muzyczny świat poza samymi zainteresowanymi i ich rodzinami nie miał kompletnego pojęcia o ich istnieniu. Z drugiej jednak strony myśl, że to wydawnictwo do tej pory nie pojawiło się w tym miejscu długo odbijało mi się czkawką. Czas to naprawić. 

Szwajcaria raczej nie jest kojarzona z rockiem progresywnym, ale ten album, obok „Movin’ On” zespołu Circus z tego samego roku, dowodzi, że Szwajcarzy nie są neutralni jeśli chodzi o niesamowitą muzykę. Niestety, jak wielu wykonawców z tamtej epoki, Island był zespołem, który szybko przeminął. Za szybko. Informacji o nim też nie było wtedy za wiele, a jeśli chciało się do nich dokopać po wpisaniu słowa island w raczkującym wtedy Internecie wyskakiwały obrazki egzotycznych wysp. 

Grupę tworzyło czterech bardzo utalentowanych muzyków o szerokiej muzycznej wyobraźni: Benjamin Jäger (wokal prowadzący, instrumenty perkusyjne), Güge Jürg Meier (perkusja), Peter Scherer (klawisze, bas pedałowy) i René Fisch (saksofon, flet, klarnet). Jak widać nie ma tu gitary i basu (tę ostatnią rolę pełnią pedały basowe), a nacisk położony jest na instrumenty perkusyjne, klawisze, wokale i dęte. Brzmi to tłoczno, ale jest dużo przestrzeni. Każdy instrument brzmi jakby był na osobnej wyspie, a jednak współgra z resztą zespołu. W pięciu utworach jakie znalazły się na albumie wyczuwalna jest mroczna atmosfera, którą potęguje niepokojąca okładka H.R. Gigera idealnie wpasowując się w klimat muzyki. A ta przemieszcza się między równoległymi światami przechodząc od rocka progresywnego, przez zeuhl, po muzykę kameralną i jazz. Wszystko to łączy się w całość tworząc pięknego, a zarazem osobliwego potwora jakim jest ten album.

Niesamowite, półtoraminutowe „Introduction” rozpoczyna się śpiewami mnichów, po których do głosu dochodzi klarnet tworząc upiorną, a zarazem melancholijną atmosferę. Niezrozumiałe szepty wkradają się, budując szaleństwo wraz z perkusją, by w finale stworzyć czysty chaos. To otwarcie doskonale oddaje grozę i zapowiada progresywny klimat, który tu na nas czeka i przenosi prosto do „Zero”, sześciominutowego pokazu niesamowitego talentu całego zespołu. Poza fenomenalnymi umiejętnościami gry na instrumentach, członkowie grupy wypracowali niezwykłą synchronizację. Ich najbardziej unikalną i potężną umiejętnością jest możliwość jednoczesnej zmiany tempa zachowując przy tym synchronizację. Tworzy to oszałamiający efekt, który sprawia, że zastanawiamy się jak oni to zrobili? Łapię się na tym, że mniej szalona środkowa część – delikatny taniec między perkusją Güge Meiera, a klawiszami i basowymi pedałami Petera Scherera –  zachwyca mnie za każdym razem. Ten schemat jest tak złożony, że aż trudno uwierzyć, że grają tu tylko dwie osoby! Wielowymiarowy, szesnastominutowy „Pictures” jest moim ulubionym utworem łączącym wszystkie wymienione wyżej gatunki muzyczne. Po raz pierwszy słyszymy tu śpiewającego Benjamina Jägera. Jego linie wokalne  przeplatają się i wykraczają poza poziom złożoności Gentle Giant, do którego tak chętnie niektórzy porównują Island. Angielski ewidentnie nie jest jego językiem ojczystym, ale co zaskakujące, dobrze to współgra ze złowieszczym tonem muzyki. Jeśli ktoś ma problem ze zrozumieniem tekstu dołączona do płyty książeczka szybko to wyjaśni. Najbardziej zapadającym w pamięć fragmentem tego utworu jest fraza „Gastric juices…” powtarzana w szybko zmieniającym się tempie. To dowodzi, że chłopaki mieli poczucie humoru i nie jestem pewien, czy kiedykolwiek po usłyszeniu tej frazy zdołam opanować chichot. Ale kiedy zaczynam analizować ten skomplikowany numer, po raz kolejny zdaję sobie sprawę, że ci muzycy byli naprawdę niesamowici.

Druga strona oryginalnej płyty zaczyna się od „Herold And King/Dloreh”. Osoby spostrzegawcze zauważą, że „Dloreh” to „Herold” czytane wspak dając wskazówkę, co będzie dalej. Po melancholijnym fortepianowym wstępie zostajemy przeniesieni do mrocznego lochu atonalnych dźwięków z Jägerem mamroczącym coś, co brzmi jak bełkot. Broszura dołączona do płyty CD po raz kolejny udziela podpowiedzi: to teksty czytany od tyłu. Co więcej, robi to z taką werwą, że brzmi naprawdę niesamowicie i zapada w pamięć. Ta cała sekcja a cappella jest jak nie z tego świata, po której następuje porywająca, instrumentalna część, w której czynnik upiorności wciąż jest obecny i wywołuje dreszcze. Przynajmniej u mnie. Ostatnie nagranie, „Here And Now”, ma dokładnie tę samą długość jak „Herold And King / Dloreh”, ale pod względem dynamiki ma odwrotną strukturę. Tym razem pojawia się spokojniejsza, wolniejsza część środkowa zatytułowana „The Stillbirth Of A Harvest” zamknięta dwoma frenetycznymi fragmentami. Nie jest zaskoczeniem, które fragmenty lubię bardziej, ale w centrum utworu pojawiają się dobrze wykonane eksperymenty muzyczne Jägera. Końcówka utworu, mimo wzmianki o „słońcu Ibizy”, jest nie mniej gotycka i stanowi ekscytujące zakończenie niezwykłej płyty.

Jeśli komuś mało tej muzyki podpowiadam, że kompaktową wersję albumu kończy bonus, 23-minutowy jam zatytułowany „Empty Bottles”. Różni się on od całej reszty i wpisuje się bardziej w canterburyjską scenę eksplorując wiele różnych stylów, co tylko potwierdza, że ci zdolni muzycy mogli grać w każdym gatunku.   „Pictures” to gęsty, mroczny, wymagający album, który wymaga wielu ponownych przesłuchań, ale wyjątkowy talent muzyczny zespołu i kreatywna wizja sprawiają, że każde kolejne odsłuchanie od początku do końca jest czystą przyjemnością.